PAN कार्ड ऑनलाइन कसे काढावे

PAN कार्ड ऑनलाइन कसे काढावे — संपूर्ण मार्गदर्शक

बँकेत खाते उघडायचे असो, नोकरीसाठी अर्ज करायचा असो किंवा 50,000 रुपयांपेक्षा जास्त रकमेचा व्यवहार करायचा असो — या सगळ्या ठिकाणी PAN कार्ड आवश्यक ठरते. आज घरबसल्या मोबाईल किंवा संगणकावरून काही मिनिटांत PAN कार्डसाठी अर्ज करता येतो. या लेखात आपण PAN कार्ड ऑनलाइन कसे काढायचे, कोणती कागदपत्रे लागतात, फी किती आहे आणि 2026 मध्ये लागू झालेले नवीन नियम काय आहेत, हे सविस्तर पाहणार आहोत.

PAN कार्ड म्हणजे काय आणि ते का आवश्यक आहे?

PAN म्हणजे Permanent Account Number. हा 10 अंकी आणि अक्षरांचा मिळून बनलेला एक विशिष्ट क्रमांक असतो, जो भारताचा प्राप्तिकर विभाग (Income Tax Department) जारी करतो. उदाहरणार्थ ABCDE1234F अशा स्वरूपात हा क्रमांक असतो. PAN हा आयुष्यभरासाठी एकदाच दिला जाणारा कायमस्वरूपी क्रमांक आहे. तो बदलत नाही, फक्त कार्डवरील माहिती अपडेट करता येते.

आयकर विवरणपत्र भरणे, बँक खाते उघडणे, मोठ्या रकमेचे व्यवहार करणे, म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करणे किंवा स्थावर मालमत्तेची खरेदी-विक्री करणे — या सर्व आर्थिक व्यवहारांसाठी PAN कार्ड बंधनकारक आहे. PAN शिवाय अनेक बँकिंग आणि गुंतवणुकीशी संबंधित कामे अडून राहू शकतात.

PAN कार्डसाठी ऑनलाइन अर्ज कोठे करता येतो?

PAN कार्डसाठी अर्ज करण्याचे तीन अधिकृत मार्ग सध्या उपलब्ध आहेत:

• Protean eGov Technologies (पूर्वीचे NSDL) यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून
• UTIITSL यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावरून
• इन्कम टॅक्स विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवरून इन्स्टंट e-PAN सुविधेद्वारे

या तिन्ही पर्यायांपैकी आधार कार्ड असलेल्या व्यक्तींसाठी इन्स्टंट e-PAN हा सर्वात जलद आणि पूर्णपणे मोफत मार्ग आहे.

PAN कार्ड काढण्यासाठी लागणारी कागदपत्रे

अर्ज करण्याआधी खालील कागदपत्रे जवळ तयार ठेवावीत, म्हणजे प्रक्रिया विनाअडथळा पूर्ण होते.

• ओळखीचा पुरावा — आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र किंवा पासपोर्ट
• पत्त्याचा पुरावा — आधार कार्ड, वीज बिल किंवा बँक पासबुक
• जन्मतारखेचा पुरावा — जन्म दाखला किंवा दहावीचा गुणपत्रक
• अलीकडील पासपोर्ट आकाराचा फोटो (ऑफलाइन किंवा फिजिकल कार्डसाठी)
• सक्रिय मोबाईल क्रमांक व ईमेल आयडी (OTP पडताळणीसाठी)

आधार कार्ड असल्यास ओळख, पत्ता आणि जन्मतारीख या तिन्ही पुराव्यांसाठी तेच वापरता येते, त्यामुळे प्रक्रिया बरीच सोपी होते.

महत्त्वाचा नवीन नियम — 1 एप्रिल 2026 पासून लागू

1 एप्रिल 2026 पासून PAN कार्ड अर्जासाठी नवीन नियम लागू झाले असून, यापुढे केवळ आधार कार्ड हा एकमेव पुरावा म्हणून स्वीकारला जाणार नाही. आता अर्जदारांना जन्म दाखला, मतदार ओळखपत्र, पासपोर्ट, वाहन परवाना, प्रतिज्ञापत्र किंवा दहावीचा गुणपत्रक यांसारखी अतिरिक्त कागदपत्रे सादर करावी लागतील. तसेच, PAN कार्डवरील नाव आणि आधार कार्डवरील नाव जुळत नसल्यास PAN निष्क्रिय होऊ शकते, त्यामुळे अर्ज भरताना नावाचा स्पेलिंग आधारप्रमाणेच असल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

PAN कार्ड ऑनलाइन काढण्याची स्टेप बाय स्टेप प्रक्रिया

पद्धत 1 — इन्स्टंट e-PAN (आधार कार्डद्वारे, मोफत)

1. इन्कम टॅक्स विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर जा आणि ‘Instant e-PAN’ हा पर्याय निवडा.
2. ‘Get New PAN’ या पर्यायावर क्लिक करा.
3. आपला 12 अंकी आधार क्रमांक टाका आणि पुढे जा.
4. आधारशी जोडलेल्या मोबाईल क्रमांकावर आलेला OTP टाकून पडताळणी पूर्ण करा.
5. आधार डेटामधून तुमची माहिती आपोआप भरली जाईल, ती तपासून सबमिट करा.
6. काही मिनिटांतच तुमचा e-PAN PDF स्वरूपात डाउनलोड करण्यासाठी उपलब्ध होतो.

ही सुविधा पूर्णपणे मोफत असून, फक्त आधार कार्डशी मोबाईल क्रमांक जोडलेला असणे आवश्यक आहे.

पद्धत 2 — Protean (NSDL) किंवा UTIITSL वेबसाइटवरून नवीन PAN अर्ज

1. Protean किंवा UTIITSL यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
2. ‘New PAN Card’ या पर्यायातून योग्य अर्ज फॉर्म निवडा — भारतीय नागरिकांसाठी सर्वसाधारणपणे लागू असलेला फॉर्म निवडावा.
3. नाव, जन्मतारीख, पत्ता, मोबाईल क्रमांक आणि ईमेल यांसारखी वैयक्तिक माहिती भरा.
4. आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
5. ऑनलाइन पद्धतीने अर्ज फी भरा — डेबिट/क्रेडिट कार्ड, नेट बँकिंग किंवा UPI यांपैकी कोणताही पर्याय वापरता येतो.
6. आधार OTP च्या साहाय्याने अर्जावर e-Sign करा.
7. यशस्वी सबमिशननंतर पोचपावती (acknowledgement) मिळते, ती जपून ठेवावी.

पडताळणी पूर्ण झाल्यानंतर भौतिक PAN कार्ड साधारण 15 कामकाजाच्या दिवसांत नोंदणीकृत पत्त्यावर पोस्टाने पाठवले जाते.

PAN कार्डसाठी लागणारी फी किती आहे?

सध्या PAN कार्ड अर्जासाठी लागणारी फी अर्जाच्या प्रकारानुसार वेगवेगळी आहे.

• Instant e-PAN (Income Tax Portal): ₹0 (पूर्णपणे मोफत)
• Physical PAN Card (भारतातील पत्ता): ₹107 (सध्याच्या अधिकृत दरानुसार)
• Physical PAN Card (परदेशातील पत्ता): ₹1,017

आधारद्वारे मिळणारा Instant e-PAN काही मिनिटांत PDF स्वरूपात उपलब्ध होतो आणि तो पूर्णपणे मोफत असतो. तर भौतिक (Plastic/Laminated) PAN कार्ड घरी पोस्टाने मागवायचे असल्यास निर्धारित अर्ज फी भरावी लागते. शुल्कामध्ये अर्ज प्रक्रिया आणि कार्ड पाठविण्याचा खर्च समाविष्ट असतो. अधिकृत शुल्क वेळोवेळी बदलू शकते, त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत संकेतस्थळावर नवीन दर तपासावेत.

PAN कार्ड अर्जाची स्थिती कशी तपासावी?

अर्ज सबमिट केल्यानंतर मिळालेला acknowledgement क्रमांक वापरून Protean किंवा UTIITSL यांच्या संकेतस्थळावर ‘Track PAN Status’ या पर्यायातून अर्जाची सद्यस्थिती तपासता येते. यामुळे कार्ड कोणत्या टप्प्यावर आहे — प्रक्रियेत आहे, पाठवले आहे की डिलिव्हर झाले आहे — हे सहज कळते.

अर्ज करताना होणाऱ्या सामान्य चुका

• आधार कार्ड आणि अर्जातील नावाच्या स्पेलिंगमध्ये फरक ठेवणे
• चुकीचा किंवा जुना मोबाईल क्रमांक नोंदवणे, ज्यामुळे OTP मिळत नाही
• कागदपत्रांच्या अस्पष्ट किंवा अपुऱ्या स्कॅन कॉपी अपलोड करणे
• एकापेक्षा जास्त PAN कार्डसाठी अर्ज करणे

एकापेक्षा जास्त PAN कार्ड बाळगणे कायद्याने गुन्हा आहे. असे आढळल्यास 10,000 रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो, त्यामुळे आधीच PAN असल्यास पुन्हा नवीन अर्ज करू नये.

तज्ज्ञ सल्ला

अर्ज करण्यापूर्वी नेहमी अधिकृत संकेतस्थळावरूनच प्रक्रिया पूर्ण करावी. अनधिकृत संकेतस्थळे किंवा एजंटमार्फत अर्ज केल्यास वैयक्तिक माहिती चुकीच्या हातात जाण्याचा धोका असतो. तसेच OTP किंवा वैयक्तिक तपशील कोणाशीही शेअर करू नये.

निष्कर्ष

PAN कार्ड हे आजच्या काळात प्रत्येक भारतीय नागरिकासाठी एक अत्यावश्यक ओळखपत्र बनले आहे. आधार कार्ड असल्यास काही मिनिटांत मोफत इन्स्टंट e-PAN मिळवता येते, तर भौतिक कार्डसाठी Protean किंवा UTIITSL यांच्या माध्यमातून सहज अर्ज करता येतो. योग्य कागदपत्रे आणि अचूक माहिती दिल्यास ही संपूर्ण प्रक्रिया विनाअडथळा पूर्ण होते.

महत्त्वाची सूचना

PAN कार्डसंबंधी नियम, अर्ज फी आणि आवश्यक कागदपत्रांमध्ये वेळोवेळी बदल होऊ शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित अधिकृत संकेतस्थळावरून अद्ययावत माहिती एकदा तपासून घ्यावी.

पुढे काय करावे?

हा लेख उपयुक्त वाटला असेल तर WhatsApp, Facebook आणि Telegram वर नक्की शेअर करा. अशाच सरकारी योजना, कागदपत्रे आणि आर्थिक माहिती मराठीत मिळवण्यासाठी Mahiti In Marathi ला नियमित भेट द्या.

FAQs

1. PAN कार्ड ऑनलाइन काढण्यासाठी किती वेळ लागतो? इन्स्टंट e-PAN काही मिनिटांत मिळतो, तर भौतिक PAN कार्ड साधारण 15 कामकाजाच्या दिवसांत घरपोच मिळते.

2. आधार कार्डशिवाय PAN कार्डसाठी अर्ज करता येतो का? होय, पासपोर्ट किंवा मतदार ओळखपत्र यांसारख्या इतर कागदपत्रांच्या आधारे अर्ज करता येतो, मात्र ही प्रक्रिया तुलनेने वेळखाऊ असते.

3. इन्स्टंट e-PAN साठी काही फी आकारली जाते का? नाही, आधार कार्डद्वारे मिळणारी इन्स्टंट e-PAN सुविधा पूर्णपणे मोफत आहे.

4. अल्पवयीन मुलासाठी PAN कार्ड काढता येते का? होय, पालक किंवा कायदेशीर पालक अल्पवयीन मुलाच्या वतीने अर्ज करू शकतात. यासाठी मुलाचे आधार कार्ड किंवा जन्म दाखला आवश्यक असतो.

5. PAN कार्डवरील माहिती चुकीची असल्यास काय करावे? Protean किंवा UTIITSL यांच्या संकेतस्थळावरून PAN करेक्शन किंवा अपडेट फॉर्म भरून चुकीची माहिती दुरुस्त करता येते.

6. एकाच व्यक्तीकडे दोन PAN कार्ड असू शकतात का? नाही, कायद्याने हे बेकायदेशीर आहे. असे आढळल्यास 10,000 रुपयांपर्यंत दंड होऊ शकतो, त्यामुळे दुसरा PAN त्वरित आयकर विभागाकडे सरेंडर करावा.

7. PAN कार्ड अर्जाची सद्यस्थिती कशी तपासावी? acknowledgement क्रमांक वापरून Protean किंवा UTIITSL संकेतस्थळावरील ‘Track PAN Status’ पर्यायातून स्थिती तपासता येते.

8. PAN कार्ड हरवले तर Duplicate PAN कसा मिळवायचा? Protean किंवा UTIITSL च्या अधिकृत वेबसाइटवर “Reprint PAN Card” पर्यायातून अर्ज करून डुप्लिकेट PAN कार्ड मागवता येते. PAN क्रमांक तोच राहतो.

Internal Linking Suggestions

• आयकर विवरणपत्र (ITR) ऑनलाइन कसे भरावे
• मतदार ओळखपत्रासाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा
• आधार कार्डशी पॅन कार्ड लिंक कसे करावे
• सरकारी योजना नियम बदल 2026 (Sarkari Yojana Niyam Badal 2026)
• Farmer ID AgriStack 2026

External References

• Income Tax Department, Government of India — incometax.gov.in
• Protean eGov Technologies (formerly NSDL) — onlineservices.nsdl.com
• UTI Infrastructure Technology and Services Limited — pan.utiitsl.com