ITR Filing Guide: घरबसल्या इन्कम टॅक्स रिटर्न भरण्याची संपूर्ण माहिती

31 जुलै जवळ आली आहे आणि अजून ITR भरला नाही? काळजी करू नका. या मार्गदर्शकात घरबसल्या Income Tax Return कसा भरायचा, कोणता ITR Form निवडायचा, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि शेवटची तारीख चुकल्यास काय करायचे हे सर्व सोप्या भाषेत जाणून घ्या.

Quick Summary

• Assessment Year: 2026-27
• Financial Year: 2025-26
• Portal: incometax.gov.in
• E-Verification: आवश्यक
• Refund: Pre-validated Bank Account आवश्यक

ITR म्हणजे नेमके काय आणि ते का भरावे लागते

Income Tax Return म्हणजे एका आर्थिक वर्षात मिळालेल्या उत्पन्नाची, त्यावर भरलेल्या कराची आणि लागू असलेल्या वजावटींची अधिकृत माहिती आयकर विभागाकडे सादर करणे. ही माहिती Income Tax Department च्या अधिकृत e-filing पोर्टलवर (incometax.gov.in) सादर केली जाते.

पगार, व्यवसाय, भाडे, भांडवली नफा किंवा इतर कोणत्याही स्रोतातून उत्पन्न मिळणाऱ्या आणि मूळ सूट मर्यादेपेक्षा जास्त उत्पन्न असणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला कायद्यानुसार रिटर्न भरणे बंधनकारक आहे. काही प्रकरणांत उत्पन्न सूट मर्यादेपेक्षा कमी असले तरीही ठराविक व्यवहार (उदा. मोठी बँक ठेव, परदेश प्रवास खर्च) झाल्यास रिटर्न भरावे लागते.

आर्थिक वर्ष 2025-26 साठी ITR Filing ची शेवटची तारीख

FY 2025-26 (AY 2026-27) साठी वेगवेगळ्या करदात्यांसाठी वेगवेगळ्या तारखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत.

• पगारदार व्यक्ती आणि ऑडिट न लागणारे इतर करदाते (ITR-1, ITR-2): 31 जुलै 2026
• ऑडिट न लागणारे व्यावसायिक व प्रोफेशनल्स (ITR-3, ITR-4): 31 ऑगस्ट 2026
• ज्यांना अकाउंट्सचे ऑडिट बंधनकारक आहे अशा व्यावसायिकांसाठी: 31 ऑक्टोबर 2026
• ट्रान्सफर प्राइसिंग रिपोर्ट लागू असणाऱ्या आंतरराष्ट्रीय व्यवहार करणाऱ्या करदात्यांसाठी: 30 नोव्हेंबर 2026

महत्त्वाचे म्हणजे 1 एप्रिल 2026 पासून नवीन Income Tax Act, 2025 लागू होणार असला, तरी AY 2026-27 चे रिटर्न हे FY 2025-26 (म्हणजे 31 मार्च 2026 पूर्वीच्या उत्पन्नाचे) असल्याने ते संपूर्णपणे जुन्याच 1961 च्या कायद्यानुसार भरले जाईल. त्यामुळे यंदाचे फाइलिंग जुन्या पद्धतीनुसारच होईल हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

कोणता ITR फॉर्म तुमच्यासाठी योग्य आहे

चुकीचा फॉर्म निवडल्यास आयकर विभागाकडून डिफेक्टिव्ह रिटर्नची नोटीस येऊ शकते, त्यामुळे फॉर्म निवडताना काळजी घेणे आवश्यक आहे.

ITR-1 (सहज): पगार, एका घराचे भाडे उत्पन्न, व्याज उत्पन्न आणि 50 लाखांपर्यंत एकूण उत्पन्न असणाऱ्यांसाठी. या वर्षापासून ITR-1 मध्ये दोन घरांच्या मालमत्तेचाही समावेश करता येतो, मात्र तिसरी मालमत्ता असल्यास ITR-2 भरावा लागतो.

ITR-2: भांडवली नफा, एकापेक्षा जास्त घरांची मालमत्ता किंवा कंपनीचे संचालकपद असणाऱ्या व्यक्तींसाठी. कंपनी डायरेक्टर असलेल्या व्यक्तींना ITR-1 वापरता येत नाही.

ITR-3: व्यवसाय किंवा प्रोफेशन मधून नियमित पद्धतीने उत्पन्न मिळवणाऱ्यांसाठी.

ITR-4 (सुगम): प्रिझम्प्टिव्ह टॅक्सेशन योजनेअंतर्गत (turnover मर्यादेत) व्यवसाय किंवा प्रोफेशन करणाऱ्यांसाठी.

5,000 रुपयांपेक्षा जास्त शेती उत्पन्न असल्यासही ITR-1 ऐवजी योग्य फॉर्म निवडावा लागतो, हे शेतकरी वर्गाने विशेष लक्षात ठेवावे.

ITR भरण्यासाठी लागणारी आवश्यक कागदपत्रे

रिटर्न भरण्यापूर्वी खालील कागदपत्रे तयार ठेवल्यास प्रक्रिया जलद आणि चूकविरहित होते.

• PAN कार्ड आणि Aadhaar कार्ड
• Form 16 (पगारदारांसाठी नियोक्त्याकडून मिळणारे)
• बँक खात्याचे स्टेटमेंट आणि व्याजाचे प्रमाणपत्र
• Form 26AS आणि Annual Information Statement (AIS)
• गुंतवणुकीचे पुरावे (LIC, PPF, ELSS, गृहकर्ज व्याज इत्यादी)
• भाड्याच्या उत्पन्नाचा तपशील, असल्यास
• भांडवली नफ्याशी संबंधित व्यवहारांचे कागदपत्र

Form 26AS आणि AIS मधील माहिती रिटर्नमधील आकड्यांशी जुळते का, हे तपासणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, कारण यात तफावत असल्यास पुढे नोटीस येण्याची शक्यता वाढते.

नवीन टॅक्स रिजीम की जुनी — कोणती फायद्याची

FY 2025-26 साठी Section 115BAC अंतर्गत नवीन टॅक्स रिजीम ही डिफॉल्ट रिजीम आहे. यात पगारदार आणि पेन्शनधारकांना 75,000 रुपयांची स्टँडर्ड डिडक्शन मिळते, तसेच Section 87A अंतर्गत 60,000 रुपयांपर्यंतचा रिबेट मिळाल्याने 12 लाखांपर्यंत करपात्र उत्पन्न असणाऱ्या व्यक्तींना प्रत्यक्षात कोणताही कर भरावा लागत नाही. मात्र गृहकर्जाचे व्याज, 80C अंतर्गत गुंतवणूक अशा मोठ्या वजावटी घेणाऱ्यांसाठी जुनी रिजीम अजूनही फायदेशीर ठरू शकते. रिटर्न भरताना दोन्ही रिजीममधील कर आकारणीची तुलना करूनच योग्य पर्याय निवडावा.

ऑनलाइन ITR Filing ची स्टेप-बाय-स्टेप प्रक्रिया

1. पोर्टलवर लॉगिन करा: incometax.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर PAN आणि पासवर्ड वापरून लॉगिन करा.
2. योग्य Assessment Year निवडा: AY 2026-27 निवडा.
3. योग्य ITR फॉर्म निवडा: वर सांगितल्याप्रमाणे तुमच्या उत्पन्न स्रोतानुसार फॉर्म निवडा.
4. प्री-फिल्ड माहिती तपासा: पोर्टलवर आधीच भरलेली पगार, TDS, व्याज याची माहिती Form 26AS आणि AIS शी पडताळून पाहा.
5. वजावटी आणि सूट भरा: 80C, 80D सारख्या वजावटी योग्य पुराव्यानिशी भरा.
6. कर आकारणी तपासा: भरलेला कर, देय कर किंवा रिफंड याची अंतिम आकडेवारी तपासा.
7. रिटर्न सबमिट करा आणि e-verify करा: रिटर्न सबमिट केल्यानंतर Aadhaar OTP, नेट बँकिंग किंवा इतर पर्यायाने त्वरित e-verification करा. E-verification शिवाय रिटर्न वैध मानले जात नाही.

शेवटची तारीख चुकल्यास काय पर्याय उपलब्ध आहेत

मुदत चुकल्यास निराश होण्याची गरज नाही, कायद्याने काही पर्याय दिले आहेत.

Belated Return (उशिरा भरलेले रिटर्न): मूळ मुदत चुकल्यास Section 139(4) अंतर्गत 31 डिसेंबर 2026 पर्यंत रिटर्न भरता येते. यासाठी उत्पन्नानुसार 1,000 ते 5,000 रुपयांपर्यंत विलंब शुल्क (Section 234F) आणि व्याज (Section 234A) भरावे लागते. तसेच व्यवसाय किंवा भांडवली तोटा पुढील वर्षांसाठी कॅरी फॉरवर्ड करता येत नाही.

Revised Return: मूळ किंवा belated रिटर्नमध्ये चूक आढळल्यास ती सुधारण्यासाठी 31 मार्च 2027 पर्यंत Revised Return भरता येते. यासाठी कोणतेही अतिरिक्त शुल्क नाही.

Updated Return (ITR-U): राहून गेलेले उत्पन्न स्वतःहून जाहीर करण्यासाठी Section 139(8A) अंतर्गत संबंधित मूल्यांकन वर्ष संपल्यापासून 48 महिन्यांपर्यंत ITR-U भरता येते, मात्र यासाठी अतिरिक्त 25% ते 50% कर भरावा लागतो.

ITR भरताना होणाऱ्या सामान्य चुका

• Form 26AS आणि AIS मधील उत्पन्नाची माहिती न तपासता रिटर्न भरणे
• चुकीचा ITR फॉर्म निवडणे, विशेषतः एकापेक्षा जास्त घरांची मालमत्ता असताना ITR-1 वापरणे
• बँक खाते प्री-व्हॅलिडेट न करणे, ज्यामुळे रिफंड अडकतो
• व्याज उत्पन्न किंवा इतर छोट्या उत्पन्न स्रोतांचा उल्लेख न करणे
• रिटर्न सबमिट केल्यानंतर e-verification विसरणे

एक्सपर्ट टिप

रिटर्न भरण्यापूर्वी Annual Information Statement (AIS) डाउनलोड करून त्यातील प्रत्येक व्यवहार बारकाईने तपासा. अनेकदा बँक व्याज, म्युच्युअल फंड व्यवहार किंवा शेअर विक्रीचा तपशील यात नोंदलेला असतो, जो करदाता विसरून रिटर्नमध्ये टाकत नाही. AIS शी जुळणारे रिटर्न भविष्यात नोटीस येण्याची शक्यता मोठ्या प्रमाणात कमी करते.

निष्कर्ष

ITR वेळेत भरल्याने केवळ दंड टाळता येत नाही, तर Tax Refund, Home Loan, Personal Loan, Visa आणि आर्थिक व्यवहारांसाठीही तो महत्त्वाचा पुरावा ठरतो. त्यामुळे शेवटच्या दिवसाची वाट न पाहता आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवा आणि तुमचा Income Tax Return वेळेत पूर्ण करा.

तुमचा अनुभव आम्हाला सांगा

तुम्ही यंदा ITR कसे भरणार आहात? कोणता फॉर्म वापरणार आहात? खाली कमेंटमध्ये तुमचे प्रश्न किंवा अनुभव नक्की शेअर करा. हा लेख उपयुक्त वाटल्यास कुटुंबीय आणि मित्रांसोबत शेअर करा, आणि अशा उपयुक्त माहितीसाठी Mahiti In Marathi ला फॉलो करत राहा.

FAQs

1. ITR भरण्याची शेवटची तारीख कोणती आहे? पगारदार आणि ऑडिट न लागणाऱ्या करदात्यांसाठी 31 जुलै 2026, तर व्यावसायिक व प्रोफेशनल्ससाठी (ऑडिट नसल्यास) 31 ऑगस्ट 2026 ही शेवटची तारीख आहे.

2. मुदत चुकल्यास काय होते? मुदत चुकल्यास 31 डिसेंबर 2026 पर्यंत Belated Return भरता येते, मात्र विलंब शुल्क आणि व्याज भरावे लागते.

3. ITR-1 आणि ITR-2 मध्ये काय फरक आहे? ITR-1 हा पगार आणि मर्यादित उत्पन्न स्रोत असणाऱ्यांसाठी, तर ITR-2 हा भांडवली नफा, एकापेक्षा जास्त घरे किंवा कंपनी संचालकपद असणाऱ्यांसाठी वापरला जातो.

4. रिफंड मिळण्यासाठी काय करावे लागते? रिटर्न वेळेत भरून e-verify करणे आणि बँक खाते पोर्टलवर प्री-व्हॅलिडेट करणे आवश्यक आहे.

5. उत्पन्न करपात्र मर्यादेपेक्षा कमी असल्यास रिटर्न भरावे लागते का? सर्वसाधारणपणे गरज नसते, मात्र मोठे बँक व्यवहार किंवा परदेश प्रवासासारख्या विशिष्ट अटी लागू असल्यास रिटर्न भरणे बंधनकारक ठरू शकते.

6. नवीन आणि जुनी टॅक्स रिजीम यापैकी कोणती निवडावी? मोठ्या वजावटी (गृहकर्ज व्याज, 80C गुंतवणूक) असल्यास जुनी रिजीम फायद्याची ठरू शकते, तर मर्यादित वजावटी असणाऱ्यांसाठी नवीन रिजीम फायदेशीर आहे. दोन्हीची तुलना करूनच निर्णय घ्यावा.

7. e-verification का आवश्यक आहे? रिटर्न सबमिट केल्यानंतर e-verify केल्याशिवाय ते कायदेशीरदृष्ट्या वैध मानले जात नाही.

8. ITR भरण्यासाठी PAN आणि Aadhaar लिंक असणे आवश्यक आहे का? होय. बहुतांश प्रकरणांमध्ये PAN आणि Aadhaar लिंक असणे आवश्यक असते. लिंक नसल्यास ITR प्रक्रियेत अडचणी येऊ शकतात.

9. ITR भरल्यानंतर Refund किती दिवसांत मिळतो? सर्व माहिती योग्य असल्यास आणि E-Verification पूर्ण झाल्यानंतर साधारण काही दिवसांपासून काही आठवड्यांत Refund जमा होऊ शकतो.

10.मोबाईलवरून ITR भरता येतो का? होय. Income Tax Department च्या e-Filing Portal वर मोबाईल ब्राउझरद्वारेही ITR भरता येतो.

Internal Linking Suggestions

1. PAN Card सुधारणा ऑनलाईन
2. आधार कार्डशी पॅन कार्ड लिंक कसे करावे
3. TDS information 2026
4. IELTS Exam Information 2026
5. Mukhyamantri Sahayata Nidhi 2026: Online Apply, Form PDF, Eligibility

External References

1. Income Tax Department (अधिकृत पोर्टल) — https://www.incometax.gov.in
2. CBDT Official Website
3. AIS Help Guide (Official)
4. AIS Portal
5. Form 26AS: Income Tax e-Filing Portal → e-File → Income Tax Returns → View Form 26AS

#ITRFiling #IncomeTaxReturn #MahitiInMarathi #TaxFiling2026 #IncomeTaxIndia #ITR2026