इस्रो मध्ये शात्रज्ञ व्हायचं

ISRO मध्ये शास्त्रज्ञ व्हायचंय? मग ही माहिती नक्की वाचा

चांद्रयान आणि गगनयान यांसारख्या मोहिमा पाहून अनेक विद्यार्थ्यांच्या मनात एकच प्रश्न येतो — इस्रोमध्ये शास्त्रज्ञ कसं व्हायचं? ही इच्छा फक्त स्वप्न न राहता, योग्य दिशेने अभ्यास केल्यास प्रत्यक्षात उतरू शकते. या लेखात पात्रता, प्रवेशाचे मार्ग, अर्ज प्रक्रिया आणि तयारीच्या सर्व टप्प्यांची सविस्तर माहिती दिली आहे.

भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था म्हणजेच ISRO ही देशातील सर्वात प्रतिष्ठित सरकारी संस्थांपैकी एक आहे. येथे शास्त्रज्ञ किंवा अभियंता म्हणून काम करणे हे फक्त नोकरी नसून देशाच्या अंतराळ मोहिमांचा भाग बनण्याची संधी आहे.

ISRO मध्ये शास्त्रज्ञ होण्याचे मुख्य मार्ग

इस्रोमध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी प्रामुख्याने दोन मार्ग उपलब्ध आहेत, आणि दोन्ही मार्ग वेगवेगळ्या टप्प्यावरील विद्यार्थ्यांसाठी उपयुक्त आहेत.

1. थेट भरती (ISRO Centralised Recruitment Board – ICRB)

इस्रो दरवर्षी Scientist/Engineer ‘SC’ आणि ‘SD’ या पदांसाठी भरती काढते. यासाठी दोन उपमार्ग आहेत:

• GATE स्कोअरवर आधारित भरती: अनेक तांत्रिक शाखांसाठी वैध GATE गुणांच्या आधारे उमेदवार शॉर्टलिस्ट केले जातात. यानंतर तांत्रिक मुलाखत होते आणि अंतिम गुणवत्ता यादी GATE गुण व मुलाखत यांना समसमान 50 टक्के वेटेज देऊन तयार केली जाते.
• लेखी परीक्षेवर आधारित भरती: काही शाखांसाठी (उदा. सिव्हिल आणि इतर) ICRB मार्फत लेखी परीक्षा (CBT) आणि त्यानंतर मुलाखत अशी दोन टप्प्यांची निवड प्रक्रिया राबवली जाते.

2. IIST मार्गे थेट प्रवेश

IIST मधील पात्र अभ्यासक्रम पूर्ण करून आवश्यक CGPA व संस्थेने ठरवलेले निकष पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ISRO मध्ये नियुक्तीची संधी मिळू शकते. यासाठी JEE Advanced परीक्षेतील गुणांच्या आधारे प्रवेश मिळतो.

पात्रता निकष काय आहेत?

इस्रोमध्ये शास्त्रज्ञ/अभियंता पदासाठी अर्ज करण्यासाठी खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

• संबंधित अभियांत्रिकी शाखेत बीई किंवा बीटेक पदवी, किमान 65 टक्के गुण किंवा समकक्ष सीजीपीए आवश्यक आहे.
• सिव्हिल, मेकॅनिकल, इलेक्ट्रिकल, इलेक्ट्रॉनिक्स, कॉम्प्युटर सायन्स, आर्किटेक्चर अशा विविध शाखांतील उमेदवार पात्र असतात.
• अंतिम वर्षाचे विद्यार्थीही अर्ज करू शकतात, मात्र अंतिम निवडीच्या वेळी पात्रता पूर्ण करणे बंधनकारक आहे.
• वयोमर्यादा साधारणपणे 28 वर्षे असते, तर राखीव प्रवर्गासाठी शासन नियमानुसार वयात सूट दिली जाते.

अर्ज कसा करावा? (Step-by-Step प्रक्रिया)

अर्ज प्रक्रिया संपूर्णपणे ऑनलाइन असते. खालील टप्पे फॉलो करा.

1. इस्रोच्या अधिकृत भरती संकेतस्थळावर (ICRB पोर्टल) जा.
2. वैध ईमेल आयडी आणि मोबाईल क्रमांक वापरून नोंदणी करा.
3. अर्जामध्ये आवश्यक ती सर्व माहिती काळजीपूर्वक भरा.
4. GATE आधारित भरती असल्यास वैध GATE स्कोअर नमूद करा.
5. आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
6. अर्ज शुल्क आणि सवलती संबंधित भरतीच्या अधिकृत अधिसूचनेनुसार बदलू शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत जाहिरात नक्की तपासा. अर्ज शुल्क Bharatkosh पोर्टलद्वारे ऑनलाइन भरा.
7. अर्ज सबमिट करून त्याची प्रिंट काढून ठेवा, भविष्यातील संदर्भासाठी उपयोगी पडते.

निवड प्रक्रिया कशी असते?

GATE मार्गातून अर्ज केल्यास स्वतंत्र लेखी परीक्षा नसते; थेट GATE गुणांच्या आधारे उमेदवार शॉर्टलिस्ट होतात आणि त्यानंतर तांत्रिक मुलाखत घेतली जाते. दुसरीकडे, लेखी परीक्षेच्या मार्गात संगणकीय चाचणी (CBT) आणि मुलाखत अशा दोन टप्प्यांतून जावे लागते.

नियुक्ती Level-10 (7th CPC) अंतर्गत केली जाते. मूलभूत वेतन ₹56,100 पासून सुरू होते. DA, HRA, Transport Allowance आणि इतर भत्त्यांमुळे एकूण मासिक वेतन अधिक असू शकते.

शालेय स्तरापासून तयारी कशी करावी?

इस्रोमध्ये जाण्याचं स्वप्न लहान वयातच नियोजनबद्ध अभ्यासाने साकार होऊ शकतं.

• 10वी नंतर विज्ञान शाखा (भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, गणित) निवडा.
• 12वी नंतर JEE किंवा राज्य सीईटीद्वारे चांगल्या अभियांत्रिकी महाविद्यालयात किंवा IIST मध्ये प्रवेश मिळवा.
• पदवीदरम्यान मूलभूत संकल्पना पक्क्या करा, कारण GATE परीक्षेचा पाया याच संकल्पनांवर आधारित असतो.
• शेवटच्या वर्षी GATE परीक्षेची गंभीरपणे तयारी सुरू करा.

सामान्य चुका टाळा

अनेक इच्छुक उमेदवार छोट्या चुकांमुळे संधी गमावतात.

• अर्जाची अंतिम तारीख जवळ येईपर्यंत थांबणे, यामुळे तांत्रिक अडचणी येऊ शकतात.
• कागदपत्रे आणि GATE स्कोअरकार्ड आधीच तयार न ठेवणे.
• मुलाखतीसाठी फक्त पुस्तकी ज्ञानावर अवलंबून राहणे आणि प्रात्यक्षिक समज न वाढवणे.
• अधिकृत संकेतस्थळावरील अपडेट्स नियमित न तपासणे.

तज्ज्ञ सल्ला (Pro Tip)

फक्त परीक्षेपुरता अभ्यास न करता, इस्रोच्या चालू मोहिमा आणि प्रकल्पांची माहिती ठेवा. मुलाखतीत उमेदवाराची प्रत्यक्ष आवड आणि अद्ययावत ज्ञान तपासले जाते, त्यामुळे इस्रोच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील बातम्या नियमित वाचण्याची सवय ठेवा.

निष्कर्ष

इस्रोमध्ये शास्त्रज्ञ होणे हे कठीण असले तरी अशक्य नाही. योग्य शैक्षणिक पाया, GATE किंवा IIST सारखा योग्य मार्ग आणि सातत्यपूर्ण तयारी असेल, तर हे स्वप्न नक्कीच पूर्ण होऊ शकते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे अद्ययावत माहितीसाठी नेहमी अधिकृत संकेतस्थळावरच अवलंबून राहा.

टीप: इस्रोमधील प्रत्येक भरतीसाठी GATE आवश्यक असेलच असे नाही. संबंधित भरतीच्या अधिकृत जाहिरातीनुसार निवड प्रक्रिया बदलू शकते.

तुम्हालाही इस्रोमध्ये करिअर करायचं आहे का? तुमचे प्रश्न आम्हाला कमेंटमध्ये नक्की कळवा आणि ही उपयुक्त माहिती इतर विद्यार्थ्यांसोबत शेअर करा.

🌸 आर्थिक माहिती आणि महत्त्वाच्या अपडेट्ससाठी आम्हाला फॉलो करा:

FAQs

1. इस्रोमध्ये शास्त्रज्ञ होण्यासाठी कोणती पदवी आवश्यक आहे?
संबंधित शाखेतील बीई किंवा बीटेक पदवी किमान 65 टक्के गुणांसह आवश्यक आहे.

2. इस्रोमध्ये प्रवेशासाठी GATE परीक्षा अनिवार्य आहे का?
काही भरतींसाठी GATE स्कोअर आवश्यक असतो, तर काही भरतींमध्ये स्वतंत्र लेखी परीक्षा घेतली जाते. भरतीच्या जाहिरातीनुसार हे बदलते.

3. इस्रो शास्त्रज्ञ पदासाठी वयोमर्यादा किती आहे?
साधारणपणे कमाल वयोमर्यादा 28 वर्षे असते, राखीव प्रवर्गासाठी नियमानुसार सूट दिली जाते.

4. IIST मधून प्रवेश घेतल्यास थेट इस्रोत नोकरी मिळते का?
होय, IIST मधील ठराविक अभ्यासक्रम पूर्ण करणाऱ्या आणि निकष पूर्ण करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना थेट इस्रोमध्ये सामावून घेतले जाते.

5. इस्रो शास्त्रज्ञाचा पगार किती असतो?
नियुक्ती वेतन आयोगाच्या Level-10 अंतर्गत केली जाते, ज्यात सातव्या वेतन आयोगानुसार वेतन व भत्ते दिले जातात.

6. अर्ज शुल्क किती असते?
साधारण प्रवर्गासाठी शुल्क असते, तर महिला, SC/ST आणि दिव्यांग उमेदवारांना शुल्कातून सूट दिली जाते. नेमके शुल्क प्रत्येक भरतीच्या जाहिरातीत वेगळे असू शकते.

7. इस्रो भरतीची अधिकृत माहिती कुठे मिळते?
इस्रोच्या अधिकृत संकेतस्थळावर आणि ISRO Centralised Recruitment Board (ICRB) पोर्टलवर सर्व अद्ययावत माहिती मिळते.

8. ISRO मध्ये कोणत्या शाखेच्या विद्यार्थ्यांना संधी मिळते?

इलेक्ट्रॉनिक्स, मेकॅनिकल, कॉम्प्युटर सायन्स, इलेक्ट्रिकल, सिव्हिल, आर्किटेक्चर आणि इतर संबंधित अभियांत्रिकी शाखांतील उमेदवारांना भरतीच्या जाहिरातीनुसार अर्ज करता येतो.

Internal Linking Suggestions

1. सरकारी नोकरीसाठी अर्ज करताना घ्यावयाची काळजी
2. इंजिनिअरिंगनंतर उपलब्ध सरकारी नोकऱ्यांची यादी
3. MPSC भरती नवीन नियम 2026
4. विद्यार्थ्यांसाठी केंद्र सरकार योजना यादी 2026
5. सारथी संस्था: शैक्षणिक शिष्यवृत्ती व योजना 2026

External References

• ISRO अधिकृत संकेतस्थळ: https://www.isro.gov.in
• ISRO Centralised Recruitment Board (ICRB): https://www.isro.gov.in/Careers.html
• Indian Institute of Space Science and Technology (IIST): https://www.iist.ac.in
• Bharatkosh: https://bharatkosh.gov.in

#ISRO #Scientist #ISROCareer #GATE #IIST #Engineering #CareerGuidance #Students #SpaceResearch #GovernmentJobs #MahitiInMarathi