चारा लागवड योजना 2026: 1 एकरसाठी 1,55,003 रुपयांचे अंदाजपत्रक; पात्रता, अर्ज प्रक्रिया व GR माहिती
दुष्काळी परिस्थितीत जनावरांच्या चाऱ्याची टंचाई वाढते. अशा वेळी राज्य सरकारने रोजगार हमी योजनेतून चारा पीक लागवडीच्या अंदाजपत्रकास मान्यता दिल्याचे वृत्त आहे. वैयक्तिक जमिनीवर 7,490 रोपांच्या लागवडीसाठी 1,21,815 रुपये, तर ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवर 1 एकरसाठी 1,55,003 रुपये अंदाजपत्रक नमूद आहे.
महत्त्वाचे: ही रक्कम शेतकऱ्याच्या खात्यात थेट रोख अनुदान म्हणून जमा होत नाही. हे रोहयो कामाचे अंदाजपत्रक आहे, ज्यात मजुरी (अकुशल) आणि साहित्य (कुशल) खर्च समाविष्ट आहे. मजुरीची रक्कम कामानुसार थेट बँक खात्यात जमा होते.
एका दृष्टीक्षेपात
| माहिती | तपशील |
|---|---|
| योजना | रोजगार हमी योजना अंतर्गत चारा पीक लागवड |
| वैयक्तिक जमीन (7,490 रोपे) | 1,21,815 रुपये |
| ग्रामपंचायत/सार्वजनिक जमीन (1 एकर) | 1,55,003 रुपये |
| मजुरी दर | 317 रुपये प्रतिदिन |
| अर्ज पद्धत | ग्रामपंचायत / रोजगार सेवक मार्फत |
| अधिकृत GR | पडताळणी सुरू; GR PDF लिंक खाली दिली आहे |
प्रस्तावना
पावसाचा खंड, पाणीटंचाई आणि कमी झालेली कुरणे यामुळे पशुपालकांना हिरवा चारा मिळणे कठीण होते. हिरवा चारा कमी मिळाला तर दूध उत्पादन घटते आणि जनावरांच्या आरोग्यावर परिणाम होतो. या पार्श्वभूमीवर रोजगार हमी योजनेतून वैयक्तिक, ग्रामपंचायत व सार्वजनिक जमिनीवर चारा लागवडीस चालना दिली जात आहे.
योजनेची उद्दिष्टे
- जनावरांसाठी स्थानिक पातळीवर वर्षभर हिरवा चारा उपलब्ध करणे.
- ग्रामीण भागात मजुरीतून रोजगार निर्माण करणे.
- पशुपालनाचा चारा खर्च कमी करणे.
- पडीक व उपलब्ध जमिनीचा उत्पादक वापर करणे.
आर्थिक गणित
| जमिनीचा प्रकार | एकूण | मजुरी (अकुशल) | साहित्य (कुशल) |
|---|---|---|---|
| वैयक्तिक जमीन (7,490 रोपे) | 1,21,815 रुपये | 77,665 रुपये (245 मनुष्य दिवस x 317) | 44,150 रुपये |
| ग्रामपंचायत/सार्वजनिक (1 एकर) | 1,55,003 रुपये | 93,515 रुपये (295 मनुष्य दिवस x 317) | 61,488 रुपये |
- कामे: जमीन साफ करणे, मशागत, खत, रोप/बियाणे लागवड, पाणी देणे, निंदणी आणि कापणी.
- कुशल खर्च: बियाणे, रोपे, खते व इतर साहित्य.
- अकुशल खर्च: मजुरी, जी प्रत्यक्ष काम करणाऱ्या मजुरांच्या बँक खात्यात जमा होते.
- तफावत: एका स्रोताने वैयक्तिक जमिनीसाठी 1,29,895 रुपये असा आकडा दिला आहे. अंतिम रक्कम अधिकृत GR मध्ये तपासा.
चाऱ्याचे प्रकार
योजनेत कोणती पिके मान्य आहेत, याची अधिकृत यादी GR मध्ये तपासा. सर्वसाधारणपणे पशुपालक खालील चारा पिके घेतात:
- बहुवार्षिक: नेपिअर / सुपर नेपिअर, गिनी गवत, दशरथ गवत. एकदा लागवड केल्यावर अनेक वर्षे कापणी करता येते.
- द्विदल: मेथी घास (लुसर्न). प्रथिनयुक्त असल्याने दुभत्या जनावरांसाठी उपयुक्त.
- हंगामी: ज्वारी, मका, बाजरी. कमी कालावधीत हिरवा चारा मिळतो.
चारा लागवडीचे फायदे
- वर्षभर हिरवा चारा मिळाल्याने दूध उत्पादनात सातत्य राहते.
- बाजारातून वाळलेला किंवा महाग चारा विकत घेण्याचा खर्च कमी होतो.
- बहुवार्षिक गवतामुळे दरवर्षी पुन्हा लागवड करावी लागत नाही.
- बांधावर किंवा पडीक जमिनीचाही उपयोग होतो.
लागवड करताना उपयुक्त टिप्स
- जमीन निवड: पाण्याचा निचरा होणारी, मध्यम ते भारी जमीन चांगली असते.
- पाणी व्यवस्थापन: सुरुवातीला नियमित पाणी द्या. पावसाळ्यानंतर ठिबक सिंचन उपयुक्त ठरते.
- खत व्यवस्थापन: शेणखत मिसळा. प्रत्येक कापणीनंतर नत्रयुक्त खत द्या.
- कापणी: नेपिअरसारखे गवत साधारण 45 ते 60 दिवसांनी कापणीस तयार होते. खूप जुने झाल्यावर कापल्यास पौष्टिकता कमी होते.
- साठवण: जास्त चारा असल्यास त्याची मुरघास (Silage) बनवून ठेवा, जेणेकरून टंचाईच्या काळात उपयोग होईल.
पात्रता आणि निकष
अधिकृत GR मधील अटी अंतिम तपासा. सर्वसाधारण रोहयो नियमांनुसार:
- अर्जदार ग्रामीण भागातील रहिवासी असावा.
- स्वतःच्या नावावर जमीन (7/12 उतारा) असावी.
- रोहयो जॉब कार्ड असणे आवश्यक असण्याची शक्यता आहे, कारण कामे मजुरीवर आधारित आहेत.
- पशुधन असणे आवश्यक किंवा प्राधान्य असू शकते.
- अल्पभूधारक व गरजू शेतकऱ्यांना प्राधान्य दिले जाऊ शकते.
- अर्जासोबत “तिहेरी संयुक्त पाणी प्रमाणपत्र” लागू शकते, असे एका स्रोताने नमूद केले आहे.
आवश्यक कागदपत्रे
- 7/12 व 8-अ उतारा
- आधार कार्ड
- आधार लिंक केलेले बँक पासबुक (DBT सुविधा सुरू असल्याची खात्री करा)
- रोहयो जॉब कार्ड
- पासपोर्ट साईज फोटो
- पशुधन नोंद / कानातील टॅग (असल्यास)
- पाणी प्रमाणपत्र (लागू असल्यास)
अर्ज प्रक्रिया
- अर्ज सादर करणे: ग्रामपंचायत, ग्रामसेवक किंवा रोजगार सेवकाकडे चारा लागवडीसाठी अर्ज द्या.
- ग्रामसभा मान्यता: ग्रामसभेत मान्यता घेऊन नाव वार्षिक आराखड्यात समाविष्ट केले जाते.
- प्रशासकीय मान्यता: पंचायत समिती / गट विकास अधिकारी (BDO) स्तरावर मंजुरी मिळते.
- काम सुरू: मंजुरीनंतर लागवडीचे काम सुरू होते. मजुरी बँक खात्यात जमा होते.
सध्या अर्जाची अंतिम तारीख किंवा ऑनलाईन पोर्टल पडताळलेले नाही. तपशील तुमच्या तहसील किंवा पंचायत समितीकडून घ्या.
फसवणुकीपासून सावध रहा
- कोणालाही अर्जासाठी पैसे देऊ नका. अर्ज व मंजुरी सरकारी प्रक्रियेतूनच होते.
- मोबाईलवर आलेल्या “लगेच पैसे खात्यात” अशा लिंकवर क्लिक करू नका.
- फक्त अधिकृत सरकारी संकेतस्थळे किंवा ग्रामपंचायत/पंचायत समितीकडील माहिती ग्राह्य धरा.
शासन निर्णय (GR)
अधिकृत GR: ग्रामविकास विभागाने 24 ऑक्टोबर 2026 रोजी मंजुरी दिली आहे, मंत्री भरत गोगावले यांनी माहिती दिली आहे. GR PDF maharashtra.gov.in वर आल्यावर इथे अपडेट केला जाईल”
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
Q1.1 एकर चारा लागवडीसाठी किती रक्कम मिळते?
Ans: ग्रामपंचायत किंवा सार्वजनिक जमिनीवर 1 एकरसाठी 1,55,003 रुपयांचे अंदाजपत्रक नमूद आहे. वैयक्तिक जमिनीवर 7,490 रोपांसाठी 1,21,815 रुपये आहेत.
Q2. या योजनेत दिवसाला किती मजुरी मिळते?
Ans: अंदाजपत्रकात 317 रुपये प्रतिदिन दर धरला आहे.
Q3. जॉब कार्ड नसेल तर अर्ज करता येतो का?
Ans: रोहयो कामे मजुरीवर आधारित असल्याने जॉब कार्ड आवश्यक असण्याची शक्यता आहे. ग्रामपंचायतीकडे खात्री करा.
Q4. ही योजना सर्व जिल्ह्यांसाठी आहे का?
Ans: वृत्तानुसार ती दुष्काळी तालुक्यांसाठी आहे. तुमच्या तालुक्याचा समावेश आहे का, ते पंचायत समितीकडे तपासा.
Q5. ही योजना VB-G RAM G / जय राम जी योजना आहे का?
Ans: होय, ही जुन्या मनरेगाचीच नवीन नावाने असलेली ‘विकसित भारत रोजगार व आजीविका हमी अभियान (ग्रामीण)’ योजना आहे.
Q6. मजुरीची रक्कम कधी मिळते?
Ans: काम पूर्ण झाल्यानंतर मस्टरच्या आधारे मजुरी बँक खात्यात जमा होते. खात्यात आधार लिंक असणे आवश्यक आहे.
Internal Links
External links
- महाराष्ट्र शासन शासन निर्णय (GR) विभाग: https://www.maharashtra.gov.in (क्रमांक DAHD-14034/54/2026-DAHD-AH4 टाकून शोधा)
- महाराष्ट्र रोजगार हमी योजना: https://mahaegs.maharashtra.gov.in/en/mgnregs/in-focus-programmes/
लेखक: प्रितम काकडे | अपडेट: 31 ऑक्टोबर 2026
