मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना 2026: 7.5 HP पंपाचे बिल 0 रुपये, पात्रता व GR माहिती
Last Updated: 21 November 2026 | लेखक: Mahiti In Marathi Team
महाराष्ट्रातील लाखो शेतकऱ्यांसाठी बळीराजा मोफत वीज योजना हा मोठा आर्थिक आधार ठरला असून, या योजनेअंतर्गत 7.5 HP कृषी पंप बिल माफ केले जात आहे. अनेक शेतकरी बळीराजा योजना GR मधील नेमक्या अटी आणि महावितरण बिल 0 येण्याची प्रक्रिया समजून घेण्यासाठी अधिकृत माहिती शोधत असतात. राज्य शासनाने एप्रिल 2024 ते मार्च 2029 या 5 वर्षांच्या कालावधीसाठी पात्र कृषी पंप ग्राहकांच्या चालू वीज बिलाचा भार उचलण्याचा निर्णय घेतला असल्याने, 7.5 HP पर्यंत मंजूर भार असलेल्या शेतकऱ्यांना दरमहा किंवा द्वैमासिक येणाऱ्या बिलावर 100% सवलत मिळून देय रक्कम 0 रुपये येते.
तुमचे बिल शून्य झाले आहे का, तुम्ही पात्र आहात का, बिलात चूक असेल तर काय करायचे, आणि या योजनेचा अधिकृत GR कोणता आहे – याची संपूर्ण माहिती या लेखात दिली आहे.
मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना थोडक्यात
मुद्दा | माहिती |
|---|---|
योजनेचे नाव | मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना-2024 |
सुरू झाली | एप्रिल 2024 पासून |
चालू राहणार | मार्च 2029 पर्यंत |
कालावधी | 5 वर्षे |
पात्रता | 7.5 HP पर्यंतचे कृषी पंप ग्राहक |
लाभ | 100% वीज बिल माफ / 0 रुपये बिल |
अर्ज | अर्ज करण्याची गरज नाही, आपोआप लाभ |
अंमलबजावणी | महावितरण – महाराष्ट्र राज्य वीज वितरण कंपनी मर्यादित |
अधिकृत वेबसाईट | |
मुख्य GR | 25 जुलै 2024 |
मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना काय आहे?
महाराष्ट्र राज्यात मार्च 2024 अखेर 47.41 लाख इतके कृषी पंप ग्राहक आहेत. सदर ग्राहकांना महावितरण कंपनी मार्फत वीज पुरवठा करण्यात येतो.
एकूण ग्राहकांपैकी 16 टक्के कृषी पंप ग्राहक असून ऊर्जेच्या एकूण वापरापैकी सुमारे 30 टक्के ऊर्जेचा वापर कृषी क्षेत्रासाठी होतो. कृषी ग्राहकांचा सध्याचा एकूण वार्षिक वीज वापर 39 हजार 246 द.ल.यू. आहे.
जागतिक हवामान बदल आणि अनियमित पर्जन्यामुळे राज्यातील कृषी व्यवसायावर दुष्परिणाम झाला आहे. शेतकरी अडचणीत आला आहे. ही परिस्थिती लक्षात घेऊन राज्य शासनाने 7.5 HP पर्यंतच्या शेतकऱ्यांच्या कृषी पंपांना मोफत वीज पुरवठा करण्याचे धोरण ठरवले.
त्यासाठी “मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना-2024” सुरू करण्यात आली.
योजनेची घोषणा कधी झाली?
मा. उपमुख्यमंत्री (वित्त व नियोजन) यांनी दिनांक 28 जून 2024 रोजी पावसाळी अधिवेशन 2024 मधील अर्थसंकल्पीय भाषण मुद्दा क्र. 100 अन्वये खालीलप्रमाणे घोषणा केली होती:
“अशा अडचणीत आलेल्या राज्यातील शेतकरी बांधवांना मदतीच्या हाताची गरज आहे, त्यासाठी त्यांना दिलासा देणारी ‘मुख्यमंत्री बळीराजा वीज योजना’ मी आता घोषित करीत आहे. याद्वारे शेतकऱ्यांवर येणाऱ्या विजबिलाचा भार उचलण्याचे शासनाने ठरविले असून राज्यातील 44 लाख 3 हजार शेतकऱ्यांच्या 7.5 अश्वशक्ती क्षमतेपर्यंतच्या शेतीपंपांना पूर्णतः मोफत वीज पुरवली जाईल. याकरिता 14 हजार 760 कोटी रुपये अनुदान स्वरूपात उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे.”
त्यानंतर मंत्रिमंडळाने दिनांक 11 जुलै 2024 रोजीच्या बैठकीत या योजनेला मान्यता दिली, आणि 25 जुलै 2024 रोजी शासन निर्णय निर्गमित करण्यात आला.
मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना पात्रता
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील पात्रता आहे:
- अर्जदार महाराष्ट्र राज्यातील रहिवासी शेतकरी असावा.
- त्याच्याकडे महावितरणचा कृषी पंप वीज कनेक्शन असावे.
- कृषी पंपाचा मंजूर भार 7.5 HP पर्यंत असावा.
- पंप शेती पंप वर्गवारीत असावा.
महत्त्वाचे: 7.5 HP पेक्षा जास्त मंजूर भार असलेल्या ग्राहकांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही.
नवीन कृषी पंप कनेक्शन आणि भारवाढ (Load Extension) नियम
आधीपासून सक्रिय असलेल्या आणि 7.5 HP पर्यंत मंजूर भार असलेल्या सर्व पात्र कृषी पंप ग्राहकांना या योजनेचा लाभ आपोआप लागू होतो. नवीन कृषी पंप जोडणीसाठी सध्या राज्य शासनाचे “मागेल त्याला सौर कृषी पंप” धोरण प्राधान्याने राबवले जात असले, तरी महावितरणकडून नियमानुसार कृषी वर्गवारीत मंजूर होणाऱ्या 7.5 HP पर्यंतच्या कनेक्शनला सवलत लागू राहते. मात्र, एखाद्या शेतकऱ्याने आपल्या पंपाचा मंजूर भार वाढवून (Load Extension) 7.5 HP पेक्षा जास्त केल्यास, तो ग्राहक या मोफत वीज योजनेतून अपात्र ठरतो आणि त्याला संपूर्ण वीज बिल भरावे लागते.
योजनेचा कालावधी किती आहे?
सदर योजना 5 वर्षासाठी एप्रिल 2024 ते मार्च 2029 पर्यंत राबविण्यास मान्यता देण्यात आली आहे.
मात्र 3 वर्षाच्या कालावधीनंतर सदर योजनेचा आढावा घेऊन पुढील कालावधीत योजना राबविण्याबाबत निर्णय घेण्यात येईल, असे GR मध्ये नमूद आहे.
म्हणजेच सध्या ही योजना 2026 मध्ये पूर्णपणे चालू आहे, आणि 2029 पर्यंत चालू राहणार आहे.
योजनेची अंमलबजावणी कशी होते? बिल 0 कसे होते?
शासनास विद्युत अधिनियम 2003, कलम 65 अन्वये कोणत्याही ग्राहकांना किंवा ग्राहक वर्गवारीला अनुदान देऊन त्यानुसार अनुदानीत वीज दर लागू करण्याचे अधिकार आहेत.
त्यानुसार वीज बिल माफ केल्यानंतर सदर वीजदर सवलती पोटी रक्कम शासनाकडून महावितरण कंपनीला अग्रीम स्वरूपात वर्ग करण्यात येते.
सध्या देण्यात येणारी वीजदर सवलत रु. 6985 कोटी अधिक वीज बिल माफीनुसार सवलत रुपये 7,775 कोटी असे वार्षिक वीजदर सवलती पोटी प्रतिवर्षी रु. 14,760 कोटी शासनाकडून महावितरण कंपनीला अदा करण्यात येतात.
सोप्या भाषेत सांगायचे तर:
- शेतकऱ्याला महावितरणकडून बिल येते.
- त्या बिलावर 100% सवलत लावली जाते.
- बिलाची रक्कम शासन महावितरणला देते.
- शेतकऱ्याला भरायला 0 रुपये राहतात.
जुनी थकबाकी आणि चालू बिल यातील फरक कसा ओळखावा?
महावितरणच्या वीज बिलावर चालू देयक (Current Bill) आणि जुनी थकबाकी (Arrears) हे दोन स्वतंत्र भाग असतात. बळीराजा मोफत वीज योजनेअंतर्गत तुमचे चालू मासिक किंवा द्वैमासिक बिल 100% सवलत देऊन 0 रुपये केले जाते. परंतु, योजना सुरू होण्यापूर्वीची जुनी थकबाकी बिलात वेगळ्या रकान्यात शिल्लक दिसू शकते; त्यामुळे बिलावर एकूण रक्कम दिसत असल्यास ती चालू बिलाची आहे की जुन्या थकबाकीची आहे, हे तपासणे गरजेचे आहे.
या योजनेसाठी किती निधी आहे? – Latest Update 2026
- सुरुवातीला वार्षिक 14,760 कोटी रुपये अनुदान जाहीर करण्यात आले होते.
- सन 2025-26 या आर्थिक वर्षासाठी या योजनेकरिता एकूण 23,454.70 कोटी रुपये निधीची अर्थसंकल्पात तरतूद करण्यात आली आहे.
- सन 2026-27 च्या अर्थसंकल्पातही ही योजना सुरू ठेवण्यासाठी सुमारे 20,000 कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली आहे.
- नंतरच्या काळात महावितरणला टप्प्याटप्प्याने निधी वर्ग करण्यासाठी वेगवेगळे GR निघाले आहेत. उदा. 2,416.33 कोटी, 2,172 कोटी, 3,002.70 कोटी निधी वितरणाचे GR.
म्हणजेच योजना फक्त कागदावर नाही, तर दरवर्षी निधी देऊन प्रत्यक्ष चालवली जात आहे.
48,000 कोटी थकबाकी माफ झाली का? – महत्त्वाची माहिती
जुलै 2026 मध्ये मुख्यमंत्र्यांनी शेतकऱ्यांच्या सुमारे 48,000 कोटी रुपयांच्या जुन्या थकबाकी माफ करण्याची घोषणा केली आहे.
ही माफी 7.5 HP पर्यंतच्या कृषी पंप ग्राहकांसाठी असेल, आणि ही सध्याच्या मोफत वीज योजनेपेक्षा वेगळी / अतिरिक्त सवलत असेल, असे सांगण्यात आले आहे.
पण लक्षात ठेवा: या घोषणेचा अधिकृत शासन निर्णय (GR) अजून ऊर्जा विभागाने काढलेला नाही, असे महावितरणच्या अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे.
त्यामुळे सध्या लेख लिहिताना:
- चालू बिल माफी 100% चालू आहे – हे नक्की आहे.
- जुनी थकबाकी माफी घोषणा झाली आहे, GR ची प्रतीक्षा आहे – असे समजावे.
GR आल्यावर हा लेख अपडेट करण्यात येईल.
| मुद्दा | चालू मोफत वीज योजना (7.5 HP पर्यंत) | संभाव्य थकबाकी माफी (48,000 कोटी घोषणा) |
| सद्यस्थिती (2026) | पूर्णपणे लागू व सुरू | फक्त घोषणा; GR प्रतीक्षेत |
| कालावधी / टप्पा | एप्रिल 2024 ते मार्च 2029 (चालू बिले) | जुलै 2026 मध्ये घोषणा; जुनी थकबाकी (अंमल GR वर अवलंबून) |
| कोणाला लागू | 7.5 HP पर्यंतचे पात्र कृषी पंप ग्राहक | 7.5 HP पर्यंतच्या कृषी पंपांसाठी प्रस्तावित |
| मुख्य उद्देश | चालू वीज बिलावर 100% सवलत (0 रुपये बिल) | जुन्या थकबाकीचा बोजा कमी करणे (अधिकृत GR नंतर स्पष्ट होईल) |
| GR स्थिति | मुख्य GR (25 जुलै 2024) व निधी GR जारी | स्वतंत्र अधिकृत शासन निर्णय (GR) अद्याप आलेला नाही |
बिल शून्य झाले आहे का, कसे तपासायचे?
तुमचे बिल शून्य येत आहे का, हे घरबसल्या तपासता येते:
- महावितरणच्या www.mahadiscom.in वेबसाईटवर जा.
- तुमचा ग्राहक क्रमांक / कनेक्शन नंबर टाका.
- चालू बिल उघडा.
- Amount Payable / भरावयाची रक्कम मध्ये 0 दिसत असेल तर तुम्हाला लाभ मिळत आहे.
- बिलावर “Subsidy / सवलत” असा उल्लेख दिसेल.
बिल समजत नसेल तर बिलाचा फोटो घेऊन जवळच्या महावितरण कार्यालयात दाखवा.
माझे बिल 0 येत नाही, काय करावे?
अनेक शेतकऱ्यांना बिल 0 येत नाही, याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:
1. मंजूर भार 7.5 HP पेक्षा जास्त आहे:
तुमचा मंजूर भार तपासा. 7.5 HP पेक्षा जास्त असेल तर लाभ मिळत नाही.
2. वर्गवारी चुकली आहे:
कनेक्शन शेती पंप वर्गवारीत नसेल तर लाभ मिळत नाही. महावितरण कार्यालयात वर्गवारी तपासा.
3. जुनी थकबाकी दिसत आहे:
चालू बिल 0 असूनही जुनी थकबाकी वेगळी दिसू शकते. चालू बिल आणि थकबाकी हे दोन वेगळे भाग आहेत.
4. बिलात अतिरिक्त अधिभार लावला आहे:
काही ठिकाणी अतिरिक्त अधिभार लावून शेतकऱ्यांची अडवणूक झाल्याच्या तक्रारी आल्या आहेत. असे असेल तर लेखी तक्रार करा
तक्रार निवारण प्रक्रिया आणि आवश्यक कागदपत्रे
पात्र असूनही तुमचे चालू बिल 0 येत नसल्यास तुम्ही ऑनलाइन आणि ऑफलाइन अशा दोन्ही पद्धतींनी तक्रार नोंदवू शकता. ऑनलाइन तक्रारीसाठी महावितरणचे अधिकृत मोबाईल ॲप, www.mahadiscom.in पोर्टल किंवा 1912 / 1800-212-3435 या टोल-फ्री हेल्पलाईनवर ग्राहक क्रमांक देऊन तक्रार नोंदवा. ऑफलाइन तक्रारीसाठी जवळच्या महावितरण उपविभागीय कार्यालयात लेखी अर्जासोबत ग्राहक क्रमांक असलेले चालू व जुने वीज बिल, 7/12 उतारा (किंवा मालकी हक्काचा पुरावा), आधार कार्ड आणि पंप कनेक्शन मंजुरीची पावती जोडून अर्जाची पोहोच नक्की घ्या.
सौर पंप आणि या योजनेचा संबंध काय?
शासनाचे “मागेल त्याला सौर कृषी पंप” देण्याचे धोरण ठरविण्यात आले आहे.
सौर पंप बसवल्यावर दिवसा वीज मिळते, आणि मोफत वीज योजनेचा भार कमी होतो. त्यामुळे भविष्यात अनेक शेतकरी सौर पंपाकडे वळत आहेत.
ज्यांना सौर पंप घ्यायचा आहे, त्यांनी सौर कृषी पंप योजनेची माहिती खालील लेखात वाचावी.
सौर कृषी पंप 2026: मागेल त्याला सौर पंप योजना
मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजनेचे फायदे
- 7.5 HP पर्यंतच्या शेतकऱ्यांचे पूर्ण वीज बिल माफ होते.
- शेतकऱ्यांची थकबाकी वाढत नाही.
- शेतीचा खर्च कमी होतो.
- रात्री / दिवसा चक्राकार पद्धतीने मिळणारी वीज शेतकऱ्याला मोफत मिळते.
- वेगळा अर्ज, कागदपत्रे, दलाल यांची गरज नाही.
या योजनेत काय मिळत नाही?
- 7.5 HP पेक्षा जास्त पंपाला लाभ नाही.
- घरगुती, व्यावसायिक कनेक्शनला लाभ नाही.
- जुनी थकबाकी आपोआप माफ होत नाही – त्यासाठी वेगळा GR / घोषणा लागते.
- वीज पुरवठ्याची वेळ या योजनेमुळे बदलत नाही, फक्त बिल माफ होते.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्रश्न 1: मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना 2026 मध्ये चालू आहे का?
उत्तर: होय, ही योजना एप्रिल 2024 ते मार्च 2029 पर्यंत चालू आहे. 2026 मध्ये ही योजना पूर्णपणे चालू आहे.
प्रश्न 2: या योजनेसाठी अर्ज कुठे करायचा?
उत्तर: वेगळा अर्ज करण्याची गरज नाही. 7.5 HP पर्यंतचे पात्र कृषी पंप ग्राहकांना आपोआप लाभ मिळतो.
प्रश्न 3: माझे बिल 0 येत नाही, काय करावे?
उत्तर: महावितरणच्या वेबसाईटवर ग्राहक क्रमांक टाकून बिल तपासा. मंजूर भार आणि वर्गवारी तपासा. चूक वाटल्यास महावितरण कार्यालयात लेखी तक्रार करा.
प्रश्न 4: 48,000 कोटी थकबाकी माफ झाली का?
उत्तर: जुलै 2026 मध्ये याची घोषणा झाली आहे, पण त्याचा अधिकृत GR अजून आलेला नाही. सध्या फक्त चालू बिल माफीचा लाभ नक्की मिळतो.
प्रश्न 5: 7.5 HP पेक्षा जास्त पंप असेल तर काय?
उत्तर: 7.5 HP पेक्षा जास्त मंजूर भार असलेल्या ग्राहकांना या योजनेचा लाभ मिळत नाही.
प्रश्न 6: या योजनेत दिवसा किती तास वीज मिळते?
उत्तर: महाराष्ट्र राज्य नियामक आयोगाच्या निर्देशनुसार कृषी वाहिन्यांवरील शेतकऱ्यांच्या कृषी पंपांना रात्रीच्या काळात 10/8 तास किंवा दिवसा 8 तास थ्री फेज विजेची उपलब्धता चक्राकार पद्धतीने करण्यात येते. जुलै 2026 मध्ये दिवसा 12 तास मोफत वीज देण्याचे उद्दिष्ट जाहीर करण्यात आले आहे.
GR / शासन निर्णय – Download Box
योजनेचा मुख्य शासन निर्णय:
शासन निर्णय दिनांक: 25 जुलै 2024
विभाग: उद्योग, ऊर्जा व खनिकर्म विभाग, महाराष्ट्र शासन
संगणक संकेतांक क्र.: 202407251258409810
मंत्रिमंडळ निर्णय: दिनांक 11 जुलै 2024 रोजीच्या बैठकीत घेतलेल्या निर्णयाच्या अनुषंगाने निर्गमित
GR Download करण्यासाठी:
महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत वेबसाईट gr.maharashtra.gov.in वर जाऊन संकेतांक क्र. 202407251258409810 टाका, किंवा खालील बटणावर क्लिक करा.
अधिकृत GR PDF Download करा मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना
नंतरचे निधी वितरण GR:
निधी वितरणासाठी वेगवेगळे GR निघाले आहेत. उदा. सन 2025-26 मध्ये 3,002.70 कोटी, 2,416.33 कोटी, 2,172 कोटी निधी वितरणाचे GR. हे सर्व GR gr.maharashtra.gov.in वर “मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना” असे शोधल्यावर मिळतील.
निष्कर्ष
मुख्यमंत्री बळीराजा मोफत वीज योजना ही महाराष्ट्रातील 44 लाखांपेक्षा जास्त शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा आहे. 7.5 HP पर्यंतच्या शेतकऱ्यांना 2029 पर्यंत वीज बिल भरावे लागणार नाही.
तुमचे बिल 0 येत असेल तर तुम्हाला लाभ मिळत आहे. बिल 0 येत नसेल तर वर दिलेल्या पद्धतीने बिल तपासा आणि महावितरण कार्यालयात तक्रार करा.
या योजनेचा नवीन GR किंवा 48,000 कोटी थकबाकी माफीचा GR आल्यावर हा लेख तात्काळ अपडेट करण्यात येईल. त्यासाठी आमची वेबसाईट www.mahitiinmarathi.in बुकमार्क करून ठेवा.
अधिकृत माहिती स्रोत:
महाराष्ट्र शासन निर्णय पोर्टल: www.gr.maharashtra.gov.in (उद्योग, ऊर्जा व खनिकर्म विभाग GR क्र. 202407251258409810 व निधी वितरण GR)
महावितरण (MSEDCL) अधिकृत संकेतस्थळ: www.mahadiscom.in
महावितरण ग्राहक हेल्पलाईन: 1912 / 1800-212-3435 / 1800-233-3435
Internal Linking
SMART सोलार योजना महाराष्ट्र 2026
सौर कृषी पंप 2026: मागेल त्याला सौर पंप योजना
अस्वीकरण (Disclaimer):
हा लेख केवळ शेतकऱ्यांच्या जनजागृती आणि माहितीसाठी प्रसिद्ध करण्यात आला आहे. यातील माहिती महाराष्ट्र शासनाचे प्रसिद्ध शासन निर्णय (GR) आणि महावितरणच्या अधिकृत कार्यपद्धतीवर आधारित आहे. कोणताही आर्थिक निर्णय घेण्यापूर्वी किंवा थकबाकी माफीच्या अद्ययावत नियमांची खात्री करण्यासाठी वाचकांनी gr.maharashtra.gov.in अथवा जवळच्या महावितरण कार्यालयाशी संपर्क साधून अधिकृत माहितीची पडताळणी करावी.
7.5 HP कृषी पंप वीज बिल माफ, महावितरण मोफत वीज योजना GR, 48000 कोटी कृषी पंप थकबाकी माफी GR, बिल शून्य कसे तपासायचे महावितरण, मागेल त्याला सौर कृषी पंप योजना.विद्युत अधिनियम 2003 कलम 65, मंजूर भार, कृषी पंप वर्गवारी, अनुदान, महावितरण हेल्पलाईन 1912.





