Ujjwala Yojana 2.0

प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना 2.० (PMUY): घरबसल्या मोफत गॅस कनेक्शन मिळवण्यासाठी संपूर्ण मार्गदर्शक!

प्रस्तावना: धूरमुक्त भारताकडे एक पाऊल भारतातील ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील महिलांचे आरोग्य सुरक्षित ठेवण्यासाठी केंद्र सरकारने ‘प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना’ (PMUY) सुरू केली आहे. आजही अनेक घरांमध्ये लाकूड, गोवऱ्या किंवा कोळशाचा वापर करून स्वयंपाक केला जातो. यामुळे निघणाऱ्या धुरामुळे महिलांना श्वसनाचे गंभीर विकार होण्याची शक्यता असते. हीच समस्या ओळखून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 1 मे 2026 रोजी ही क्रांतीकारी योजना सुरू केली. आता या योजनेचा दुसरा टप्पा म्हणजेच ‘उज्ज्वला योजना 2.०’ अधिक सुलभ अटींसह राबविला जात आहे. “केंद्र सरकारने महिलांच्या कल्याणासाठी उज्ज्वला योजना २.० (Ujjwala Yojana 2.0) सुरू केली असून, याद्वारे मोफत गॅस शेगडी दिली जाते.”

या लेखामध्ये आपण उज्ज्वला योजना 2.० म्हणजे काय, त्याचे फायदे, पात्रता आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रक्रिया याबद्दल सविस्तर माहिती घेणार आहोत.

1. उज्ज्वला योजना 2.० नक्की काय आहे? (What is PMUY 2.0)

उज्ज्वला योजनेच्या पहिल्या टप्प्यात 8 कोटी महिलांना गॅस कनेक्शन देण्याचे उद्दिष्ट होते, जे यशस्वीरित्या पूर्ण झाले. त्यानंतर 10 ऑगस्ट 2021 रोजी महोबा, उत्तर प्रदेश येथून ‘उज्ज्वला 2.०’ चा शुभारंभ करण्यात आला. या नवीन टप्प्यात सरकारने अधिक सवलती दिल्या आहेत. विशेषतः ज्यांच्याकडे निवासाचा ठोस पुरावा नाही, अशा स्थलांतरित (Migrant) कुटुंबांना या योजनेचा लाभ घेता यावा, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

उज्ज्वला योजना 2.० योजनेत काय मोफत मिळते?

• पहिले गॅस रिफिल (First Refill): तुम्हाला पहिले गॅस सिलिंडर पूर्णपणे मोफत मिळते.

• गॅस शेगडी (Gas Stove): दुहेरी बर्नरची गॅस शेगडी मोफत दिली जाते.

• सुरक्षा पाईप आणि रेगुलेटर: सुरक्षेसाठी लागणारे सर्व साहित्य मोफत मिळते.

• अनामत रक्कम माफी: कनेक्शनसाठी कोणतीही ‘सिक्युरिटी डिपॉझिट‘ भरावी लागत नाही.

2. उज्ज्वला योजना 2.०  फायदे आणि उद्दिष्टे (Benefits and Objectives)

केंद्र सरकारच्या पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयामार्फत ही योजना चालविली जाते. याचे मुख्य फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:

1. महिलांचे आरोग्य: धुरामुळे होणारे डोळ्यांचे आजार आणि फुफ्फुसाचे विकार कमी होतात.

2. पर्यावरण रक्षण: जंगलतोड कमी होते आणि स्वच्छ इंधनाचा वापर वाढतो. देशामध्ये जंगलाचे प्रमाण वाढते

3. वेळेची बचत: चुलीवर स्वयंपाक करण्यापेक्षा गॅसवर स्वयंपाक करणे जलद होते, ज्यामुळे महिलांना इतर कामांसाठी वेळ मिळतो.

4. आर्थिक मदत: गरीब कुटुंबांना 5000 ते 6000 रुपयांचा आर्थिक भार सोसावा लागत नाही.

३. उज्ज्वला योजना 2.० अर्जासाठी आवश्यक पात्रता (Detailed Eligibility Criteria)

उज्ज्वला 2.० चा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे अनिवार्य आहे:

• महिला अर्जदार: ही योजना केवळ महिलांसाठी आहे. पुरुषांच्या नावाने अर्ज करता येत नाही.

• वयोमर्यादा: महिला अर्जदाराचे वय 18 वर्षांपेक्षा जास्त असावे.

• कुटुंबातील इतर कनेक्शन: अर्जदाराच्या घरात आधीपासून कोणत्याही कंपनीचे (Indane, Bharat Gas, HP Gas) एलपीजी कनेक्शन नसावे.

• सामाजिक प्रवर्ग: अर्जदार खालीलपैकी कोणत्याही एका श्रेणीतील असणे आवश्यक आहे:

  • अनुसूचित जाती (SC) किंवा अनुसूचित जमाती (ST).

  • प्रधानमंत्री आवास योजना (PMAY) लाभार्थी.

  • अंत्योदय अन्न योजना (AAY) लाभार्थी.

  • अति मागास प्रवर्ग (MBC).

  • चहा बागांमधील कामगार किंवा वनवासी.

  • नदी बेटांवर राहणारे लोक.

  • SECC 2011 च्या यादीतील पात्र कुटुंब.

  • कोणत्याही गरीब कुटुंबातील महिला (ज्यांच्याकडे रेशन कार्ड आहे).

4. उज्ज्वला योजना 2.० आवश्यक कागदपत्रे (List of Documents)

अर्ज भरताना तुमच्याकडे खालील कागदपत्रांच्या मूळ प्रती किंवा स्कॅन कॉपी असणे गरजेचे आहे:

1. ई-केवायसी (e-KYC): आधार कार्डद्वारे ओळख पटवणे आवश्यक आहे.

2. आधार कार्ड: अर्जदार महिलेचे आधार कार्ड आणि घरातील सर्व सज्ञान सदस्यांचे आधार नंबर.

3. रेशन कार्ड: राज्यानुसार रेशन कार्ड अनिवार्य आहे (विशेषतः ग्रामीण भागासाठी).

4. बँक पासबुक: गॅस सबसिडी थेट खात्यात येण्यासाठी आधारशी लिंक असलेले बँक खाते आणि IFSC कोड.

5. मोबाईल नंबर: अर्जाची स्थिती जाणून घेण्यासाठी कार्यरत मोबाईल नंबर.

6. पत्त्याचा पुरावा: जर तुम्ही स्थलांतरित असाल, तर स्वयंघोषणापत्र (Self-Declaration) पत्त्याचा पुरावा म्हणून ग्राह्य धरले जाते.

5.उज्ज्वला योजना 2.० साठी ऑनलाईन अर्ज कसा करावा?

तुम्ही स्वतःच्या मोबाईलवरून किंवा लॅपटॉपवरून खालील 5 स्टेप्समध्ये अर्ज करू शकता:

Step 1: अधिकृत पोर्टलवर जा सर्वप्रथम गुगलवर जाऊन www.pmuy.gov.inही वेबसाईट सर्च करा. होमपेजवर तुम्हाला ‘Apply for New Ujjwala 2.0 Connection’ असा पर्याय दिसेल, त्यावर क्लिक करा.

Step 2: गॅस कंपनीची निवड करा तुमच्या भागात ज्या कंपनीची सर्व्हिस चांगली आहे, ती कंपनी निवडा. तुमच्यासमोर तीन पर्याय असतील:

• Indane (इंडियन ऑइल)

• Bharat Gas (भारत पेट्रोलियम)

• HP Gas (हिंदुस्तान पेट्रोलियम)

Step 3: नोंदणी प्रक्रिया (Registration) निवडलेल्या कंपनीच्या लिंकवर क्लिक केल्यावर नवीन पेज उघडेल. तिथे तुमचा मोबाईल नंबर टाकून ‘Generate OTP’ वर क्लिक करा. ओटीपी टाकून व्हेरिफाय करा.

Step 4: वैयक्तिक माहिती भरा

• तुमचे पूर्ण नाव, जन्म तारीख आणि आधार क्रमांक भरा.

• तुमच्या रेशन कार्डचा नंबर आणि कुटुंबातील सदस्यांची माहिती भरा.

• तुमचा सविस्तर पत्ता (Address) आणि जिल्हा निवडा.

• तुमच्या जवळचा गॅस वितरक (Distributor) निवडा.

Step 5: कागदपत्रे अपलोड करा आणि सबमिट करा तुमचा फोटो, आधार कार्ड आणि रेशन कार्ड अपलोड करा. सर्व माहिती एकदा तपासून ‘Submit’ बटणावर क्लिक करा. अर्ज यशस्वी झाल्यावर तुम्हाला एक ‘Reference Number’ मिळेल.

6. उज्ज्वला योजना 2.० ऑफलाईन अर्ज कसा करावा? (Offline Application Process)

ज्यांना ऑनलाईन अर्ज करणे शक्य नाही, ते खालील पद्धतीने ऑफलाईन अर्ज करू शकतात:

1. तुमच्या जवळच्या गॅस एजन्सीला भेट द्या.

2. तिथून ‘उज्ज्वला योजना 2.०’ चा अर्ज मिळवा.

3. अर्जात सर्व माहिती भरा आणि आवश्यक कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रती जोडा.

4. गॅस वितरकाकडे अर्ज जमा करा. तुमची ई-केवायसी तिथेच पूर्ण केली जाईल.

7. उज्ज्वला योजना 2.० अर्जाची स्थिती (Status) कशी तपासायची?

अर्ज केल्यानंतर तो मंजूर झाला की नाही, हे पाहण्यासाठी:

1. संबंधित गॅस कंपनीच्या वेबसाईटवर जा.

2. ‘Check Status’ पर्यायावर क्लिक करा.

3. तुमचा ‘Reference Number’ आणि जन्म तारीख टाका.

4. तुम्हाला तुमच्या अर्जाची सद्यस्थिती दिसेल. जर अर्ज मंजूर झाला असेल, तर तुम्हाला एजन्सीकडून फोन येईल.

8. उज्ज्वला योजना 2.० गॅस सबसिडी कशी मिळते? (Understanding Subsidy)

उज्ज्वला योजनेतील लाभार्थ्यांना केंद्र सरकारकडून विशेष सबसिडी दिली जाते. प्रत्येक सिलिंडरच्या बुकिंगनंतर, काही रक्कम थेट तुमच्या बँक खात्यात जमा होते. यासाठी तुमचे बँक खाते ‘आधार सीडेड’ असणे अनिवार्य आहे. सध्याच्या नियमांनुसार, उज्ज्वला लाभार्थ्यांना वर्षाला १२ सिलिंडरवर भरघोस सबसिडी मिळते.

9. FAQ Section: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. उज्ज्वला योजनेसाठी मला किती पैसे द्यावे लागतील? उत्तर: हे कनेक्शन पूर्णपणे मोफत आहे. गॅस एजन्सीने पैसे मागितल्यास तुम्ही टोल-फ्री नंबरवर तक्रार करू शकता.

2. रेशन कार्ड नसेल तर अर्ज करता येईल का? उत्तर: बहुतांश राज्यांमध्ये रेशन कार्ड अनिवार्य आहे, पण स्थलांतरित मजुरांसाठी केंद्र सरकारने काही अटी शिथिल केल्या आहेत.

3. एकाच घरात दोन उज्ज्वला कनेक्शन मिळू शकतात का? उत्तर: नाही, एकाच पत्त्यावर आणि एकाच रेशन कार्डवर केवळ एकच कनेक्शन दिले जाते.

4. गॅसची शेगडी खराब झाली तर काय करावे? उत्तर: शेगडी खराब झाल्यास तुम्ही ती गॅस वितरकाकडे देऊन दुरुस्त करून घेऊ शकता किंवा नवीन विकत घेऊ शकता.

5. केवाईसी (KYC) करणे का गरजेचे आहे? उत्तर: सरकारला खात्री पटली पाहिजे की तुम्ही पात्र लाभार्थी आहात आणि तुमच्याकडे दुसरे कोणतेही कनेक्शन नाही.

6. भाड्याच्या घरात राहणाऱ्यांना लाभ मिळेल का? उत्तर: हो, नवीन नियमांनुसार भाडेकरू देखील पत्त्याचे स्वयंघोषणापत्र देऊन अर्ज करू शकतात.

7. कागदपत्रे अपलोड होत नसतील तर काय करावे? उत्तर: फाईलची साईज कमी करा (300 केबी पेक्षा कमी) किंवा जवळच्या महा-ई-सेवा केंद्रात जाऊन अर्ज भरा.

8. सबसिडी जमा न झाल्यास कुठे तक्रार करावी? उत्तर: तुम्ही 1906 या हेल्पलाईन नंबरवर किंवा तुमच्या गॅस एजन्सीमध्ये तक्रार नोंदवू शकता.

9. उज्ज्वला १.० चे लाभार्थी २.० साठी अर्ज करू शकतात का? उत्तर: नाही, ही योजना फक्त नवीन कनेक्शनसाठी आहे. जुन्या लाभार्थ्यांना फक्त चालू सबसिडीचा लाभ मिळतो.

10. मोबाईल नंबर बदलला तर काय करावे? उत्तर: गॅस एजन्सीमध्ये जाऊन ‘Mobile Update Form’ भरून द्या, ज्यामुळे तुम्हाला गॅस बुकिंगचे मेसेज येतील.