ELSS गुंतवणूक: टॅक्स बचत

ईएलएसएस (ELSS) आणि भारतीय अर्थव्यवस्था: संपत्ती निर्मिती आणि कर नियोजनाचा महाग्रंथ

ELSS गुंतवणूक: टॅक्स बचत आणि संपत्ती निर्मितीचा सोपा मार्ग” मध्ये ELSS फंडात गुंतवणूक कशी करावी? नवी की जुनी टॅक्स रचना निवडावी? बेस्ट फंड्स, 80C चे फायदे आणि LTCG टॅक्सचे नियम सोप्या मराठी भाषेत समजून घ्या. आजच वाचा!”

१. प्रस्तावना: २०२६ च्या उंबरठ्यावर भारतीय अर्थव्यवस्थेचे चित्र

आर्थिक वर्ष २०२५-२६ आणि त्यानंतरच्या काळासाठी (Assessment Year 2026-27) भारतीय अर्थव्यवस्थेची वाटचाल, भांडवली बाजारातील संरचनात्मक बदल आणि कर रचनेतील आमूलाग्र स्थित्यंतरे यांचा सखोल अभ्यास केल्यानंतर, गुंतवणूकदारांसमोर अनेक प्रश्न आणि संधी दोन्ही उभ्या आहेत. ‘इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग्ज स्कीम’ (ELSS) ही केवळ कर वाचवणारी योजना नसून, ती भारतीय मध्यमवर्गाच्या आर्थिक नियोजनाचा कणा बनली आहे. २०२६ च्या दृष्टीने विचार करताना, आपण एका अशा कालखंडात प्रवेश करत आहोत जिथे भारतीय शेअर बाजार हे जागतिक स्तरावर एक परिपक्व आणि ‘कमाईवर आधारित’ (Earnings-Driven) बाजार म्हणून ओळखले जात आहे.

गेल्या काही वर्षांत भारतीय करप्रणालीत ऐतिहासिक बदल झाले आहेत. विशेषतः २०२४ च्या केंद्रीय अर्थसंकल्पाने दीर्घकालीन भांडवली नफा (LTCG) कराच्या दरात केलेली वाढ आणि ‘नवी कर रचना’ (New Tax Regime) ही डीफॉल्ट (Default) रचना बनवण्याचा निर्णय, यांमुळे गुंतवणुकीची गणिते बदलली आहेत. प्रस्तुत अहवाल हा केवळ ‘गुंतवणूक कशी करावी’ यावर मर्यादित नसून, तो ईएलएसएस या गुंतवणूक प्रकाराचे ३६०-अंशांचे विश्लेषण करतो. यामध्ये कर रचनेचे बारकावे, फंडांची निवड प्रक्रिया, जोखीम व्यवस्थापन, आणि २०२६ मधील बाजाराचा अंदाज (Market Outlook) यांचा सर्वंकष समावेश आहे.

हा अहवाल अशा गुंतवणूकदारांसाठी तयार करण्यात आला आहे ज्यांना केवळ कलम ८०सी (Section 80C) अंतर्गत दीड लाखाची कर सवलत मिळवायची नाही, तर ज्यांना महागाईवर मात करून दीर्घकालीन संपत्ती (Wealth Creation) निर्माण करायची आहे. यामध्ये आपण सांख्यिकीय डेटा, तज्ज्ञांची मते, आणि भविष्यवेधी विश्लेषण यांचा वापर करून प्रत्येक मुद्द्याचा सखोल परामर्श घेणार आहोत.

२. भारतीय कर रचना आणि ईएलएसएस: एक द्वंद्व (FY 2025-26)

२०२६ मध्ये ईएलएसएसमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी, कर रचनेचे बदललेले स्वरूप समजून घेणे अत्यावश्यक आहे. सध्या भारतात करदात्यांसमोर दोन मार्ग आहेत: जुनी कर रचना (Old Regime) आणि नवी कर रचना (New Regime). या निवडीवरच ईएलएसएसची प्रासंगिकता ठरते.

२.१ नवी कर रचना (New Tax Regime): डीफॉल्ट पर्याय

आर्थिक वर्ष २०२३-२४ पासून नवी कर रचना ही ‘डीफॉल्ट’ बनवण्यात आली आहे. याचा अर्थ असा की, जर करदात्याने कोणताही पर्याय निवडला नाही, तर त्याची कर आकारणी आपोआप नव्या रचनेनुसार होईल. २०२४ च्या अर्थसंकल्पाने या रचनेत काही महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत, ज्यामुळे ती अधिक आकर्षक बनली आहे.

प्रमुख वैशिष्ट्ये:

• सवलत मर्यादा: नव्या रचनेत कलम ८७ए (Rebate u/s 87A) अंतर्गत मिळणारी सूट वाढवण्यात आली आहे. त्यामुळे ₹७ लाखांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त असते. स्टँडर्ड डीडक्शन (₹७५,०००) विचारात घेतल्यास, पगारदार व्यक्तींचे ₹७.७५ लाखांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त होऊ शकते.
• ८०सी ची अनुपस्थिती: सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे, नव्या कर रचनेत कलम ८०सी अंतर्गत मिळणारी १.५ लाख रुपयांची वजावट उपलब्ध नाही. त्यामुळे, जर तुम्ही नवी रचना स्वीकारली, तर ईएलएसएसमधील गुंतवणुकीवर तुम्हाला कोणताही कर लाभ मिळणार नाही.

नव्या कर रचनेचे स्लॅब (FY 2025-26):

(संदर्भ: 2)

२.२ जुनी कर रचना (Old Tax Regime): वजावटींचे नंदनवन

जुनी कर रचना ही अशा करदात्यांसाठी आहे ज्यांचे आर्थिक नियोजन गृहकर्ज, विमा, आणि ईएलएसएस यांसारख्या साधनांवर अवलंबून आहे. या रचनेत कराचे दर जास्त असले तरी, विविध कलमांखाली (८०सी, ८०डी, २४बी) मिळणाऱ्या सवलतींमुळे निव्वळ करपात्र उत्पन्न (Net Taxable Income) कमी करता येते.

जुन्या कर रचनेचे स्लॅब (FY 2025-26):

(संदर्भ: 6)

२.३ ब्रेक-इव्हन पॉइंट विश्लेषण (Break-Even Analysis)

करदात्यांच्या मनात नेहमीच संभ्रम असतो की कोणती रचना निवडावी. यासाठी ‘ब्रेक-इव्हन पॉइंट’ची संकल्पना समजून घेणे गरजेचे आहे. विश्लेषणांती असे दिसून येते की, जर एखाद्या व्यक्तीचे वार्षिक उत्पन्न ₹१५ लाख असेल आणि त्या व्यक्तीकडे एकूण वजावटी (Deductions) ₹४.५ लाख ते ₹५ लाख असतील, तरच जुनी रचना फायदेशीर ठरते. अन्यथा, कमी कर दर असलेली नवी रचना अधिक योग्य ठरते.

उदाहरणादाखल विश्लेषण:

समजा, श्री. अनिरुद्ध यांचे वार्षिक उत्पन्न ₹१२ लाख आहे.

• परिस्थिती १: त्यांनी कोणतीही गुंतवणूक केली नाही.

• नव्या रचनेत त्यांना नगण्य कर भरावा लागेल (रिबेट आणि स्लॅबमुळे).
• जुन्या रचनेत त्यांना ३०% स्लॅबचा फटका बसेल.

• परिस्थिती २: त्यांनी ८०सी (₹१.५ लाख), ८०डी (₹२५,०००), आणि गृहकर्ज व्याज (₹२ लाख) अशी एकूण ₹३.७५ लाखांची गुंतवणूक केली आहे.

• यावेळी जुन्या रचनेत त्यांचे करपात्र उत्पन्न ₹८.२५ लाखांवर येईल आणि २०% च्या स्लॅबमध्ये कर भरावा लागेल, जे फायदेशीर ठरू शकते.

त्यामुळे, २०२६ मध्ये ईएलएसएसमध्ये गुंतवणूक करताना, तुम्ही जुनी रचना निवडणार आहात का, हे आधी निश्चित करणे आवश्यक आहे. जर नवी रचना निवडली, तर ईएलएसएस ही ‘टॅक्स सेव्हिंग स्कीम’ न राहता केवळ ‘इक्विटी फंड’ म्हणून काम करेल.

३. भांडवली नफा कर (Capital Gains Tax): २०२४ च्या अर्थसंकल्पाचा परिणाम

ईएलएसएस गुंतवणुकीतून मिळणारा परतावा हा ‘दीर्घकालीन भांडवली नफा’ (Long Term Capital Gains – LTCG) या श्रेणीत येतो, कारण ईएलएसएसचा लॉक-इन कालावधी ३ वर्षांचा असतो. २०२४ च्या अर्थसंकल्पाने या कराच्या रचनेत मोठे बदल केले आहेत, ज्याचा थेट परिणाम २०२६ मधील तुमच्या हातात येणाऱ्या रकमेवर (Net Returns) होणार आहे.

३.१ एलटीसीजी (LTCG) दरातील वाढ

२३ जुलै २०२४ पूर्वी, इक्विटी म्युच्युअल फंडांवरील १ लाख रुपयांपेक्षा जास्त नफ्यावर १०% कर आकारला जात असे. मात्र, सुधारित नियमांनुसार हा दर १२.५% करण्यात आला आहे.9 हा २.५% चा अतिरिक्त बोजा दीर्घकाळात मोठा फरक पाडू शकतो.

तथापि, सरकारने लहान गुंतवणूकदारांना दिलासा देण्यासाठी करमुक्त नफ्याची मर्यादा (Exemption Limit) ₹१ लाख वरून ₹१.२५ लाख केली आहे. याचा अर्थ असा की, एका आर्थिक वर्षात तुम्हाला इक्विटीमधून झालेला एकूण नफा जर ₹१.२५ लाखांपर्यंत असेल, तर तुम्हाला एक रुपयाही कर भरावा लागणार नाही.

३.२ गणिताचा अन्वयार्थ

हे बदल कसे काम करतात हे समजून घेण्यासाठी आपण एक उदाहरण पाहू:

उदाहरणाचे गृहितक:

तुम्ही २०२३ मध्ये ईएलएसएसमध्ये ₹५ लाख गुंतवले. २०२६ मध्ये त्याचे मूल्य ₹८ लाख झाले. म्हणजे तुमचा एकूण नफा ₹३ लाख आहे.

जुने नियम (२०२४ पूर्वी):

• एकूण नफा: ₹३,००,०००
• सवलत: ₹१,००,०००
• करपात्र नफा: ₹२,००,०००
• कर (१०%): ₹२०,०००

नवे नियम (२०२६ मध्ये लागू होणारे):

• एकूण नफा: ₹३,००,०००
• सवलत: ₹१,२५,०००
• करपात्र नफा: ₹१,७५,०००
• कर (१२.५%): ₹२१,८७५

येथे दिसून येते की, करामध्ये वाढ झाली आहे. त्यामुळे, ईएलएसएसमधून मिळणारा परतावा मोजताना १२.५% कर वजा करूनच निव्वळ परतावा (Post-Tax Returns) विचारात घ्यावा.

३.३ इंडेक्सेशनचा अभाव

महत्त्वाची बाब म्हणजे, इक्विटी फंडांना (जसे की ईएलएसएस) महागाईचा निर्देशांक (Indexation Benefit) मिळत नाही. सोन्यामध्ये किंवा रिअल इस्टेटमध्ये इंडेक्सेशनमुळे कराचा बोजा कमी होतो, पण इक्विटीमध्ये खरेदी किंमत हीच मूळ किंमत मानली जाते. त्यामुळे १२.५% हा फ्लॅट रेट आहे.

४. ईएलएसएसची रचना आणि कार्यपद्धती: तांत्रिक विश्लेषण

ईएलएसएस हे केवळ कर बचतीचे साधन नसून, ते एक ‘डायव्हर्सिफाईड इक्विटी फंड’ (Diversified Equity Fund) आहे. सेबी (SEBI) च्या नियमांनुसार, ईएलएसएस फंडांनी त्यांच्या एकूण मालमत्तेपैकी किमान ८०% रक्कम इक्विटी आणि इक्विटी-संबंधित साधनांमध्ये गुंतवणे बंधनकारक आहे.

४.१ लॉक-इन कालावधीचे मानसशास्त्र (Psychology of Lock-in)

ईएलएसएसचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ३ वर्षांचा लॉक-इन कालावधी. इतर कोणत्याही इक्विटी फंडातून गुंतवणूकदार कधीही पैसे काढू शकतात, ज्यामुळे बाजारात थोडी जरी घसरण झाली तरी ‘पॅनिक सेलिंग’ (Panic Selling) होते. ईएलएसएसमध्ये हे शक्य नसते.

लॉक-इनचे फायदे:

१. फंड मॅनेजरला स्वातंत्र्य: जेव्हा गुंतवणूकदार ३ वर्षांसाठी पैसे काढू शकत नाहीत, तेव्हा फंड मॅनेजरला लिक्विडिटीची चिंता नसते. तो दीर्घकालीन दृष्टीकोन ठेवून अशा कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करू शकतो ज्या सध्या कमी मूल्यावर (Undervalued) आहेत पण भविष्यात मोठा नफा देऊ शकतात.

२. शिस्त (Forced Discipline): सामान्य गुंतवणूकदार भीतीमुळे तोट्यात शेअर विकतात आणि लोभापायी महाग असताना खरेदी करतात. लॉक-इनमुळे गुंतवणूकदाराला सक्तीने बाजारात राहावे लागते, आणि ऐतिहासिक डेटा सांगतो की इक्विटी बाजारात दीर्घकाळ राहिल्यास तोटा होण्याची शक्यता नगण्य असते.

४.२ रिस्क-रिटर्न मेट्रिक्स (Risk-Return Metrics)

ईएलएसएस फंडांचे मूल्यमापन करताना केवळ परतावा पाहणे पुरेसे नाही. २०२६ साठी फंड निवडताना खालील तांत्रिक गुणोत्तरांचा (Ratios) विचार करणे आवश्यक आहे:

५. गुंतवणूक धोरण: एसआयपी (SIP) विरुद्ध एकरकमी (Lumpsum)

ईएलएसएसमध्ये गुंतवणूक करण्याची पद्धत ही परताव्यावर मोठा परिणाम करू शकते. विशेषतः २०२६ मध्ये बाजाराची स्थिती पाहता, योग्य पद्धत निवडणे गरजेचे आहे.

५.१ एसआयपी (Systematic Investment Plan): पगारदार वर्गासाठी संजीवनी

एसआयपी ही केवळ गुंतवणुकीची पद्धत नसून ते ‘रुपी कॉस्ट ॲव्हरेजिंग’चे (Rupee Cost Averaging) एक प्रभावी साधन आहे.

• कार्यपद्धती: जेव्हा बाजार वर असतो, तेव्हा तुमच्या पैशात कमी युनिट्स खरेदी केले जातात. जेव्हा बाजार पडतो, तेव्हा त्याच पैशात जास्त युनिट्स मिळतात. २०२६ मध्ये जागतिक अनिश्चिततेमुळे बाजार अस्थिर राहण्याची शक्यता आहे, अशा वेळी एसआयपी सरासरी खरेदी किंमत कमी करण्यास मदत करेल.
• लॉक-इनचे गणित: एसआयपीमध्ये प्रत्येक हप्त्याला स्वतंत्र लॉक-इन लागू होतो.

• जानेवारी २०२६ चा हप्ता -> जानेवारी २०२९ मध्ये मुक्त होईल.
• मार्च २०२६ चा हप्ता -> मार्च २०२९ मध्ये मुक्त होईल.
• यामुळे रिडम्प्शन करताना टप्प्याटप्प्याने पैसे काढावे लागतात, जे ‘लिक्विडिटी’साठी थोडे गैरसोयीचे असू शकते, पण संपत्ती निर्मितीसाठी उत्तम आहे.

५.२ एकरकमी गुंतवणूक (Lumpsum): टायमिंगचा खेळ

व्यावसायिक किंवा ज्यांना वर्षाच्या शेवटी बोनस मिळतो, ते एकरकमी गुंतवणुकीला पसंती देतात.

• फायदा: एकरकमी रकमेचा लॉक-इन एकाच तारखेला संपतो. उदा. ३१ मार्च २०२६ रोजी केलेली गुंतवणूक १ एप्रिल २०२९ रोजी पूर्णपणे काढता येते.
• तोटा: जर तुम्ही गुंतवणूक केली आणि त्यानंतर बाजार २०% पडला, तर तुमच्या पोर्टफोलिओला सावरण्यासाठी खूप वेळ लागू शकतो. २०२६ हे वर्ष ‘स्टॉक पिकर्स मार्केट’ (Stock Picker’s Market) असण्याची शक्यता असल्याने, चुकीच्या वेळी केलेली मोठी गुंतवणूक महागात पडू शकते.

निष्कर्ष: २०२६ च्या बाजाराचा अंदाज घेता, एसआयपी किंवा एसटीपी (STP – Systematic Transfer Plan) हेच मार्ग सर्वात सुरक्षित आणि प्रभावी आहेत.

ELSS मध्ये गुंतवणूक करताना केवळ टॅक्स बचतच नव्हे तर इतर कर नियम समजून घेणेही महत्त्वाचे आहे. अनेक गुंतवणूकदारांना TDS म्हणजे काय, TDS कधी कापला जातो आणि त्याचा परतावा कसा मिळतो याबद्दल संभ्रम असतो. यासाठी TDS information in Marathi हा सविस्तर लेख वाचा, ज्यामध्ये TDS चे नियम, दर आणि उदाहरणांसह संपूर्ण माहिती सोप्या मराठीत दिली आहे.

६. ईएलएसएस विरुद्ध इतर कर बचत पर्याय: तुलनात्मक अभ्यास

गुंतवणूकदारांनी ईएलएसएसची निवड का करावी, हे समजण्यासाठी त्याची तुलना पीपीएफ (PPF), टॅक्स सेव्हर एफडी (Tax Saver FD) आणि एनपीएस (NPS) यांच्याशी करणे गरजेचे आहे.

६.१ परतावा आणि लॉक-इन तुलना

६.२ महागाई समायोजित परतावा (Inflation Adjusted Returns)

जर महागाईचा दर ६% मानला, तर:

• एफडी: ७% व्याज – ३०% कर (३०% स्लॅबमध्ये) = ४.९% निव्वळ परतावा. (महागाईपेक्षा कमी, म्हणजे पैशाचे मूल्य कमी होत आहे).
• पीपीएफ: ७.१% परतावा (करमुक्त). (महागाईपेक्षा फक्त १.१% जास्त).
• ईएलएसएस: १४% परतावा – १२.५% कर = १२.२५% निव्वळ परतावा. (महागाईवर ६% पेक्षा जास्त मात).

यावरून स्पष्ट होते की, दीर्घकालीन उद्दिष्टांसाठी (मुलांचे शिक्षण, निवृत्ती) ईएलएसएस हा एकमेव सक्षम पर्याय आहे.

७. २०२६ साठी सर्वोत्कृष्ट ईएलएसएस फंड्स: निवड आणि विश्लेषण

बाजारात अनेक फंड उपलब्ध असताना, योग्य फंडाची निवड कशी करावी? २०२५ च्या कामगिरीच्या आधारावर आणि २०२६ च्या संभाव्यतेनुसार, खालील फंड्स चर्चेत आहेत. (टीप: हे नाव केवळ अभ्यासासाठी आहेत, शिफारस नाही.)

७.१ टॉप परफॉर्मिंग फंड्स (बाजार डेटावर आधारित)

१. क्वांट ईएलएसएस टॅक्स सेव्हर फंड (Quant ELSS Tax Saver Fund):

* शैली: हा फंड आपल्या ‘क्वांट मॉडेल’साठी प्रसिद्ध आहे. हा फंड वेगाने बदलणाऱ्या बाजारात (Momentum Strategy) चांगले काम करतो.

* जोखीम: याची अस्थिरता (Standard Deviation) जास्त असते, त्यामुळे हाय रिस्क घेणाऱ्यांसाठी योग्य.

* अलीकडील कामगिरी: गेल्या ३ वर्षांत या फंडाने बेंचमार्कपेक्षा मोठा अल्फा निर्माण केला आहे.

२. पराग पारीख ईएलएसएस टॅक्स सेव्हर फंड (Parag Parikh ELSS Tax Saver):

* शैली: ‘व्हॅल्यू इन्व्हेस्टिंग’ (Value Investing). हा फंड स्वस्त पण चांगल्या कंपन्या शोधून त्यात दीर्घकाळ राहतो.

* स्थैर्य: बाजार पडताना हा फंड कमी पडतो (Downside Protection), जे २०२६ च्या अनिश्चिततेत महत्त्वाचे ठरू शकते.

३. मिराए ॲसेट ईएलएसएस टॅक्स सेव्हर (Mirae Asset ELSS Tax Saver):

* शैली: लार्ज आणि मिड कॅप यांचे संतुलन. हा फंड आपल्या सातत्यपूर्ण कामगिरीसाठी ओळखला जातो.

* पोर्टफोलिओ: बँकिंग आणि टेक्नॉलॉजी क्षेत्रात मोठी गुंतवणूक.

४. कॅनरा रोबेको ईएलएसएस टॅक्स सेव्हर (Canara Robeco ELSS Tax Saver):

* शैली: ग्रोथ ओरिएंटेड (Growth Oriented). लार्ज कॅपमध्ये जास्त गुंतवणूक असल्याने मध्यम जोखीम घेणाऱ्यांसाठी योग्य.

७.२ फंड निवडताना घ्यायची काळजी

• रोलिंग रिटर्न्स (Rolling Returns) तपासा: ५ वर्षांच्या कालावधीत फंडाने किती वेळा बेंचमार्कला हरवले आहे, हे पाहणे पॉइंट-टू-पॉइंट परताव्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचे आहे.
• एयूएम (AUM) चा विचार: खूप कमी एयूएम असलेला फंड लिक्विडिटीच्या समस्येत अडकू शकतो, तर खूप जास्त एयूएम असलेला फंड लवचिकता गमावू शकतो. १००० कोटी ते २५००० कोटी एयूएम आदर्श मानले जाते.

८. २०२६ साठी बाजार दृष्टीकोन (Market Outlook 2026)

ईएलएसएस फंड्स हे इक्विटी फंड्स असल्याने, शेअर बाजाराची स्थिती त्यांच्या कामगिरीवर थेट परिणाम करते. २०२६ बद्दल तज्ज्ञांचे काय मत आहे?

८.१ कमाई-आधारित वाढ (Earnings-Driven Growth)

मॉर्गन स्टॅन्ले आणि कोटक म्युच्युअल फंडाच्या अहवालानुसार, २०२६ मध्ये भारतीय बाजारपेठ ही केवळ ‘लिक्विडिटी’ (पैशाचा ओघ) वर चालणार नसून ती कंपन्यांच्या प्रत्यक्ष नफ्यावर (Corporate Earnings) अवलंबून असेल. याचा अर्थ असा की, केवळ नाव मोठे असलेल्या कंपन्या चालणार नाहीत, तर ज्या कंपन्यांचा ताळेबंद (Balance Sheet) मजबूत आहे आणि ज्यांची विक्री वाढत आहे, अशाच कंपन्यांचे शेअर्स वाढतील. हे ‘स्टॉक पिकर्स मार्केट’ असणार आहे.

८.२ क्षेत्रनिहाय संधी (Sectoral Opportunities)

ईएलएसएस फंड मॅनेजर्स २०२६ मध्ये खालील क्षेत्रांवर लक्ष केंद्रित करण्याची शक्यता आहे:

• बँकिंग आणि फायनान्स: भारताची अर्थव्यवस्था ५ ट्रिलियन डॉलर्सकडे जात असताना, पतपुरवठा (Credit Growth) वाढणे अपरिहार्य आहे.
• मॅन्युफॅक्चरिंग आणि पीएलआय (PLI): सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ धोरणामुळे डिफेन्स, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि स्पेशालिटी केमिकल्स या क्षेत्रांना अच्छे दिन येऊ शकतात.
• ग्रीन एनर्जी: सौर आणि पवन ऊर्जा क्षेत्रातील कंपन्या भविष्यातील मल्टीबॅगर्स ठरू शकतात.

९. ईएलएसएसमधून निर्गमन (Redemption) आणि कर नियोजन

ईएलएसएसमध्ये प्रवेश करणे सोपे आहे, पण योग्य वेळी बाहेर पडणे (Exit Strategy) ही खरी कला आहे. ३ वर्षांचा लॉक-इन संपल्यावर काय करावे?

९.१ टॅक्स हार्वेस्टिंग (Tax Harvesting)

ही एक प्रगत कर नियोजन पद्धत आहे.

• तुम्हाला दरवर्षी ₹१.२५ लाखांचा दीर्घकालीन नफा करमुक्त असतो.
• धोरण: ३ वर्षे पूर्ण झालेले ईएलएसएस युनिट्स विका (जर नफा १.२५ लाखाच्या आत असेल तर).
• पुनर्गुंतवणूक: तीच रक्कम पुन्हा नवीन ईएलएसएस गुंतवणुकीत टाका.
• फायदा:
  १. जुन्या नफ्यावर कर भरावा लागत नाही (कारण तो मर्यादेत आहे).
  २. नवीन गुंतवणुकीवर पुन्हा ८०सी ची वजावट मिळते (जुनी कर रचना असल्यास).
  ३. तुमच्या गुंतवणुकीची मूळ किंमत (Cost of Acquisition) वाढते, ज्यामुळे भविष्यातील कर कमी होतो.

९.२ एसडब्ल्यूपी (SWP) चा वापर

जर तुम्ही निवृत्तीच्या जवळ असाल, तर ईएलएसएस मॅच्युरिटीनंतर तुम्ही ‘सिस्टेमॅटिक विथड्रॉल प्लॅन’ (SWP) सुरू करू शकता. यामुळे तुम्हाला दरमहा नियमित उत्पन्न मिळेल आणि तुमची मूळ रक्कम बाजारात वाढत राहील. हे एफडीच्या व्याजापेक्षा जास्त कार्यक्षम (Tax Efficient) असते.

१०. फॉर्म १०-आयईए (Form 10-IEA): एक तांत्रिक आवश्यकता

ज्या करदात्यांचे उत्पन्न व्यवसायातून किंवा पेशातून (Business/Profession) आहे, त्यांच्यासाठी २०२६ मध्ये कर रचनेची निवड करणे थोडे किचकट आहे.

• पगारदार व्यक्ती दरवर्षी आयटीआर (ITR) भरताना जुनी किंवा नवी रचना निवडू शकतात.
• मात्र, व्यावसायिक व्यक्तींना जर जुन्या रचनेत जायचे असेल (८०सी चा फायदा घेण्यासाठी), तर त्यांना आयटीआर भरण्यापूर्वी फॉर्म १०-आयईए भरावा लागतो.
• महत्त्वाचा नियम: व्यावसायिक व्यक्ती आयुष्यात एकदाच जुन्या रचनेतून नव्या रचनेत जाऊ शकतात आणि परत एकदाच जुन्या रचनेत येऊ शकतात. हा ‘स्विच’ (Switch) वारंवार करता येत नाही. त्यामुळे ईएलएसएसमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी या तांत्रिक बाबीचा विचार करणे गरजेचे आहे.

११. प्रत्यक्ष गुंतवणूक प्रक्रिया: डिजिटल आणि सोपी

२०२६ मध्ये गुंतवणूक प्रक्रिया पूर्णपणे पेपरलेस झाली आहे.

१. केवायसी (KYC): आपले पॅन आणि आधार लिंक असल्याची खात्री करा. व्हिडिओ केवायसीद्वारे हे काही मिनिटांत होते.

२. डायरेक्ट प्लॅन (Direct Plan) निवडा: वितरकामार्फत (Regular Plan) गुंतवणूक केल्यास तुम्हाला दरवर्षी १% ते १.५% कमिशन द्यावे लागते. १० वर्षांत याचा फरक लाखात जातो. त्यामुळे नेहमी ‘Direct – Growth’ ऑप्शन निवडा.

३. प्लॅटफॉर्म्स: तुम्ही एएमसीच्या वेबसाइटवरून, किंवा ‘एमएफ युटिलिटी’ (MF Utility), ‘ग्रो’ (Groww), ‘झिरोधा कॉइन’ (Zerodha Coin) यांसारख्या प्लॅटफॉर्म्सवरून गुंतवणूक करू शकता.

१२. निष्कर्ष

२०२६ च्या क्षितिजावर पाहताना, ईएलएसएस हे केवळ कर वाचवणारे साधन राहिलेले नाही. नवी कर रचना मुख्य प्रवाहात आल्याने, ईएलएसएसचे ‘८०सी’चे महत्त्व कमी झाले असेल, पण त्याचे ‘संपत्ती निर्मितीचे’ महत्त्व मात्र वाढले आहे.

अंतिम शिफारसी:

१. जर तुम्ही जुन्या कर रचनेत असाल, तर ईएलएसएस हा पर्याय अनिवार्य आहे (८०सी साठी).

२. जर तुम्ही नव्या कर रचनेत असाल, तरीही शिस्तबद्ध गुंतवणुकीसाठी ईएलएसएसमध्ये एसआयपी चालू ठेवा. ३ वर्षांचा लॉक-इन तुम्हाला बाजारातील अस्थिरतेपासून वाचवतो.

३. बाजाराचा अंदाज घेता, एकरकमी गुंतवणुकीपेक्षा एसआयपी आणि एसटीपी मार्गाचा अवलंब करा.

४. तुमच्या पोर्टफोलिओचा आढावा दर ६ महिन्यांनी घ्या, पण रिडम्प्शनची घाई करू नका.

शेवटी, गुंतवणूक ही संयमाची परीक्षा असते. २०२६ मध्ये भारताची आर्थिक प्रगती वेगाने होत असताना, ईएलएसएसच्या माध्यमातून त्या प्रगतीचा भागीदार होणे हाच खरा शहाणपणाचा निर्णय ठरेल.

8. FAQ Section – 10 Frequently Asked Questions (Marathi)

प्रश्न १: ELSS म्हणजे काय आणि त्यात गुंतवणूक का करावी?

उत्तर: ELSS (Equity Linked Saving Scheme) हा एक प्रकारचा म्युच्युअल फंड आहे जो शेअर बाजारात पैसे गुंतवतो. यामध्ये गुंतवणूक केल्यास तुम्हाला आयकर कलम 80C अंतर्गत १.५ लाख रुपयांपर्यंत टॅक्स सवलत मिळते आणि शेअर बाजाराशी संलग्न असल्यामुळे चांगला परतावा मिळण्याची शक्यता असते.

प्रश्न २: ELSS फंडचा लॉक-इन कालावधी (Lock-in Period) किती असतो?

उत्तर: ELSS फंडाचा लॉक-इन कालावधी ३ वर्षांचा असतो. टॅक्स वाचवणाऱ्या इतर पर्यायांच्या (उदा. पीपीएफ १५ वर्षे, एफडी ५ वर्षे) तुलनेत हा कालावधी सर्वात कमी आहे.

प्रश्न ३: मी ‘नवी कर रचना’ (New Tax Regime) निवडली असेल तर मला ELSS चा फायदा होईल का?

उत्तर: नाही. जर तुम्ही ‘नवी कर रचना’ निवडली असेल, तर तुम्हाला कलम 80C ची वजावट मिळत नाही. त्यामुळे टॅक्स वाचवण्यासाठी ELSS चा उपयोग होणार नाही, मात्र संपत्ती निर्मितीसाठी (Wealth Creation) तुम्ही यात गुंतवणूक करू शकता.

प्रश्न ४: ELSS मधून मिळणारा परतावा टॅक्स-फ्री असतो का?

उत्तर: नाही. २०२४ च्या बजेटनुसार, जर तुमचा एका आर्थिक वर्षातील इक्विटीमधील एकूण नफा (LTCG) ₹१.२५ लाखांपेक्षा जास्त असेल, तर त्यावरील रकमेवर १२.५% दराने टॅक्स भरावा लागतो.

प्रश्न ५: ELSS मध्ये SIP करणे चांगले की एकरकमी (Lumpsum) गुंतवणूक? उत्तर: शेअर बाजारातील चढ-उतार पाहता, SIP (दरमहा गुंतवणूक) करणे नेहमीच फायदेशीर ठरते. यामुळे तुमची खरेदी किंमत सरासरी होते (Rupee Cost Averaging). मात्र, जर तुमच्याकडे वर्षाच्या शेवटी पैसे असतील, तर तुम्ही एकरकमी गुंतवणूकही करू शकता.

प्रश्न ६: मी ३ वर्षांनंतर माझे पैसे कधीही काढू शकतो का?

उत्तर: होय. ३ वर्षांचा लॉक-इन संपल्यानंतर तुम्ही तुमचे पैसे कधीही काढू शकता किंवा ते तसेच पुढे वाढू देऊ शकता. ३ वर्षांनंतर पैसे काढणे बंधनकारक नाही.

प्रश्न ७: ELSS आणि PPF मध्ये काय फरक आहे?

उत्तर: PPF मध्ये सरकारकडून निश्चित व्याज मिळते (सध्या ७.१%) आणि लॉक-इन १५ वर्षे असतो. ELSS मध्ये परतावा शेअर बाजारावर अवलंबून असतो (साधारणपणे १२-१५%) आणि लॉक-इन फक्त ३ वर्षे असतो.

प्रश्न ८: ELSS फंडात किती रिस्क असते?

उत्तर: ELSS फंड हे इक्विटी फंड असल्याने त्यात बाजारातील जोखीम (Market Risk) असते. अल्पकालावधीत यात चढ-उतार होऊ शकतात, परंतु ५-७ वर्षांच्या दीर्घकालावधीत यात जोखीम कमी होऊन चांगला परतावा मिळण्याची शक्यता असते.

प्रश्न ९: २०२६ साठी कोणते ELSS फंड्स सर्वात चांगले आहेत?

उत्तर: क्वांट टॅक्स प्लॅन (Quant Tax Plan), पराग पारीख टॅक्स सेव्हर (Parag Parikh Tax Saver) आणि मिराए ॲसेट टॅक्स सेव्हर (Mirae Asset Tax Saver) हे काही टॉप परफॉर्मिंग फंड्स आहेत. (गुंतवणुकीपूर्वी सल्लागाराची मदत घ्या.)

प्रश्न १०: मी एकापेक्षा जास्त ELSS फंडात गुंतवणूक करू शकतो का?

उत्तर: होय, तुम्ही एकापेक्षा जास्त फंडात गुंतवणूक करू शकता. मात्र, खूप जास्त फंड घेतल्यास पोर्टफोलिओ मॅनेज करणे कठीण होते, त्यामुळे १ किंवा २ चांगले फंड निवडणे योग्य ठरते.

#ELSS #MutualFunds #TaxSaving #Investment2026 #MarathiFinance #SIP #WealthCreation #Section80C #MahitiInMarathi #StockMarketIndia #PersonalFinanceMarathi

===========================================================================

🌸 *माहिती In मराठी *🌸
✅ Follow करा आणि नेहमी अपडेट राहा!

🌐 Website 👉 https://www.mahitiinmarathi.in

💬 WhatsApp Channel 👉 https://whatsapp.com/channel/0029Val2tuCJuyAB49GXhp14

📘 Facebook 👉 https://www.facebook.com/mahitiinmarathi

📸 Instagram 👉 https://www.instagram.com/mahitiinm

🧵 Threads 👉 https://www.threads.net/@mahitiinm

📢 Telegram 👉 https://t.me/+8748TkxWbp85YzVl

📧 Email 👉 mahitiinm@gmail.com

#माहितीInमराठी #MahitiInMarathi #FollowUs #SocialMedia #MarathiNews #StayUpdated