या योजनेसाठी अर्ज कुठे करायचा?

ऑनलाइन अर्जासाठी dbt-ndksp.mahapocra.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर जा. किंवा महाविस्तार ए.आय. मोबाइल अॅप डाउनलोड करा. ऑफलाइन अर्जासाठी जवळच्या कृषी विभाग कार्यालयात संपर्क करा.

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेसाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?

आधार कार्ड, 7/12 उतारा, 8अ उतारा, बँक पासबुक, जातीचा दाखला (लागू असल्यास), रहिवासी दाखला, पासपोर्ट साइज फोटो आणि मोबाइल नंबर आवश्यक आहेत.

महाराष्ट्र भूजल पुनर्भरण योजनेसाठी कोणता विभाग जबाबदार आहे?

नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (PoCRA) हा जागतिक बँकेच्या अर्थसहाय्याने महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत राबवला जातो. जलसंधारण विभाग आणि भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणा (GSDA) यांचीही या कामात भूमिका असते.

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेतील अनुदान कसे मिळते?

काम पूर्ण झाल्यानंतर अधिकारी स्थळ पाहणी करतात. त्यानंतर अनुदानाची रक्कम DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा केली जाते.

Home / सरकारी योजना (Government Schemes) / विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना 2026: अर्ज, पात्रता व लाभ

सरकारी योजना (Government Schemes)

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना 2026: अर्ज, पात्रता व लाभ

By Mahiti In Marathi

प्रतिक्रिया नाहीत

जून 28, 2026 2:23 am

: विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना 2026 महाराष्ट्र – शेतकरी अर्ज प्रक्रिया

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना 2026: पात्रता, अर्ज प्रक्रिया, लाभ आणि संपूर्ण माहिती

महाराष्ट्रातील विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेची संपूर्ण माहिती जाणून घ्या. पात्रता, अर्ज प्रक्रिया, आवश्यक कागदपत्रे, लाभ आणि महत्त्वाची माहिती येथे वाचा.

"अनुक्रमणिका"

प्रस्तावना – विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेची गरज का आहे?

आज महाराष्ट्रातील लाखो शेतकरी एका गंभीर समस्येशी सामना करत आहेत. ती समस्या म्हणजे – विहिरी आणि बोरवेल उन्हाळ्यात कोरड्या पडणे. मार्च-एप्रिल येतो आणि शेतकऱ्याच्या पिकाला पाणी देण्याची वेळ येते. पण तेव्हाच विहिरीत पाणीच नसते. हा प्रश्न केवळ एखाद्या जिल्ह्याचा नाही. तो राज्यातील मराठवाडा, विदर्भ, उत्तर महाराष्ट्र आणि पश्चिम महाराष्ट्राच्या अनेक भागांत दरवर्षी उभा राहतो.

पाऊस अनियमित होत आहे. भूजल पातळी सातत्याने खाली जात आहे. जेवढ्या वेगाने भूजलाचा उपसा होतो, तेवढ्या वेगाने पुनर्भरण होत नाही. त्यामुळे वर्षानुवर्षे विहिरींची खोली वाढवावी लागते. बोरवेलही खोल होत जातात. हे सगळे खर्च शेतकऱ्यांच्या खिशावर पडतात.

याच समस्येवर कायमस्वरूपी उपाय म्हणून महाराष्ट्र शासनाने विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना राबवली आहे. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (PoCRA) अंतर्गत ही विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना शेतकऱ्यांसाठी एक मोठी संधी आहे. या लेखात आपण या योजनेची सर्व माहिती सविस्तरपणे पाहणार आहोत.

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना म्हणजे काय?

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना म्हणजे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी शास्त्रीय पद्धतीने जमिनीत मुरवून ते थेट विहिरीत किंवा बोरवेलमध्ये पोहोचवण्याची प्रक्रिया. या प्रक्रियेला Groundwater Recharge किंवा भूजल पुनर्भरण असे म्हटले जाते.

पावसाळ्यात जमिनीवरून वाहणारे पाणी नाल्या, नद्यांमार्फत वाया जाते. या पाण्याला एका विशेष संरचनेद्वारे पकडून, गाळून आणि विहिरीत किंवा बोरजवळ तयार केलेल्या रिचार्ज खड्ड्यात सोडले जाते. हे पाणी हळूहळू जमिनीत मुरते आणि भूजल पातळी वाढते. परिणामी, पुढच्या उन्हाळ्यातही विहिरीत आणि बोरमध्ये पाणी उपलब्ध असते.

योजनेचा उद्देश

या विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेचा मुख्य उद्देश आहे – शेतकऱ्यांना सिंचनासाठी वर्षभर पाणी उपलब्ध करून देणे. त्याचबरोबर भूजल पातळी वाढवणे, दुष्काळाचा प्रभाव कमी करणे आणि पर्यावरणपूरक शेती करणे हेही उद्दिष्ट आहे.

योजनेचे प्रमुख फायदे

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना शेतकऱ्यांसाठी अनेक प्रकारे फायदेशीर आहे. हे फायदे केवळ आर्थिक नाहीत, तर दीर्घकालीन शेतीसाठीही उपयुक्त आहेत.

🌿 विहिरीतील आणि बोरमधील पाण्याची पातळी वाढते.
🌿 उन्हाळ्यातही पाणी टिकून राहते. पिकांना नियमित सिंचन मिळते.
🌿 नवीन विहीर किंवा बोर खोदण्याचा खर्च वाचतो.
🌿 भूजल संवर्धन होते. जमिनीचा पोत सुधारतो.
🌿 दुष्काळातही शेती टिकून राहते.
🌿 शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढते. आर्थिक स्थैर्य येते.
🌿 ₹19,492 पर्यंत थेट अनुदान मिळते.

तुलनात्मक तक्ता – विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना वि. इतर पर्याय

घटक	विहीर व बोर भूजल पुनर्भरण योजना	नवीन विहीर खोदणे	टँकरने पाणी पुरवठा	शेततळे
खर्च	कमी (शासन अनुदान ₹19,492)	जास्त (₹4-5 लाख)	खूप जास्त (दरवर्षी)	मध्यम
दीर्घकालीन फायदा	✅ हो, कायमस्वरूपी	✅ हो	❌ नाही, तात्पुरता	✅ हो
भूजल पातळी वाढ	✅ हो, थेट	❌ नाही	❌ नाही	अंशतः
शासन अनुदान	✅ उपलब्ध	✅ उपलब्ध	❌ नाही	✅ उपलब्ध
पर्यावरणपूरक	✅ पूर्णपणे	अंशतः	❌ नाही	✅ हो
देखभाल खर्च	कमी	मध्यम	जास्त	मध्यम
अंमलबजावणी कालावधी	लवकर (15-30 दिवस)	जास्त (2-3 महिने)	लगेच (पण खर्च जास्त)	मध्यम

कोण पात्र आहे? – विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना पात्रता

ही विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना सर्वांसाठी उपलब्ध नाही. महाराष्ट्र शासनाने काही निकष ठरवले आहेत. तुम्ही पात्र आहात का, हे खाली तपासा:

अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा.
शेतकरी अल्प किंवा अत्यल्प भूधारक असावा (2.5 हेक्टरपेक्षा कमी जमीन).
शेती जमीन PoCRA प्रकल्पातील समाविष्ट गावात असणे आवश्यक.
अर्जदाराच्या नावावर विहीर किंवा बोरवेल असणे आवश्यक.
7/12 उतारा अद्ययावत असणे आवश्यक.
आधीच या योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे आवश्यक.
विहीर आणि प्रस्तावित बोरवेलमधील अंतर 150 मीटरपेक्षा जास्त असणे आवश्यक (भूजल अधिनियम 2009 नुसार).

आवश्यक कागदपत्रे – Checklist

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेचा अर्ज करण्यापूर्वी ही कागदपत्रे तयार ठेवा:

आधार कार्ड (अर्जदाराचे)
7/12 उतारा (अद्ययावत)
8अ उतारा (जमीन धारणा उतारा)
बँक पासबुक (आधार लिंक खाते)
पासपोर्ट साइज फोटो (2 प्रती)
रहिवासी दाखला
जातीचा दाखला (SC/ST असल्यास)
विहीर / बोरवेल असल्याचा पुरावा
मोबाइल नंबर (आधारशी लिंक असलेला)
शेती जमिनीचा नकाशा (गरज असल्यास)

अर्ज कसा करायचा? – Step-by-Step प्रक्रिया

ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया (PoCRA पोर्टल)

अधिकृत पोर्टल उघडा – dbt-ndksp.mahapocra.gov.in या वेबसाइटवर जा. किंवा महाविस्तार ए.आय. मोबाइल अॅप डाउनलोड करा (Google Play Store वर उपलब्ध).
नोंदणी करा (Registration) – “नवीन शेतकरी नोंदणी” वर क्लिक करा. आधार क्रमांक, मोबाइल नंबर आणि 7/12 क्रमांक टाका. OTP येईल, तो टाका.
लॉगिन करा – नोंदणी पूर्ण झाल्यावर युझरनेम आणि पासवर्डने लॉगिन करा.
योजना निवडा – “विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना” हा पर्याय निवडा.
अर्ज भरा – जमिनीची माहिती, विहीर / बोरची माहिती आणि वैयक्तिक माहिती भरा.
कागदपत्रे अपलोड करा – आधार कार्ड, 7/12, बँक पासबुक स्कॅन करून अपलोड करा. (PDF किंवा JPG फॉरमॅटमध्ये)
अर्ज सादर करा (Submit) – सर्व माहिती तपासा आणि Submit बटणावर क्लिक करा.
पावती सेव्ह करा – अर्ज क्रमांक असलेली पावती डाउनलोड करा आणि जतन करा. भविष्यात या क्रमांकावर अर्जाची स्थिती तपासता येईल.

ऑफलाइन अर्ज प्रक्रिया

जवळच्या कृषी विभाग कार्यालयात जा किंवा पंचायत समिती कार्यालयात संपर्क करा.
विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेचा अर्ज फॉर्म घ्या.
सर्व माहिती अचूक भरा. कागदपत्रांच्या झेरॉक्स प्रती जोडा.
कृषी सहायक किंवा कृषी पर्यवेक्षकाकडे अर्ज जमा करा.
अर्जाची पोचपावती घ्या आणि संभाळून ठेवा.

कोणत्या विभागामार्फत विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना राबवली जाते?

ही विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना जागतिक बँकेच्या अर्थसहाय्याने नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्प (PoCRA/POCRA) अंतर्गत महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत राबवली जाते. भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणा (GSDA) आणि जलसंधारण विभाग यांची यात महत्त्वाची भूमिका असते.

PoCRA 2.0 अंतर्गत राज्यातील 6,959 गावांमध्ये ही योजना राबवली जात आहे. अधिकृत पोर्टल: dbt-ndksp.mahapocra.gov.in

शेतकऱ्यांसाठी विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना का महत्त्वाची आहे?

महाराष्ट्रातील शेती प्रामुख्याने पावसावर आणि विहिरींच्या पाण्यावर अवलंबून आहे. गेल्या काही वर्षांत भूजल पातळी सातत्याने खाली जात आहे. विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेमुळे शेतकरी स्वतःच्या शेतातच पाण्याचा शाश्वत स्रोत निर्माण करू शकतो.

या योजनेमुळे नवीन विहीर खोदण्याचा ला रुपयांचा खर्च वाचतो. एकदा भूजल पुनर्भरण संरचना उभी राहिली की, पुढील अनेक वर्षे शेतकऱ्याला स्वतंत्र पाण्याचा स्रोत मिळतो. जलसंधारण योजना महाराष्ट्रच्या दृष्टीने हे एक अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे.

या योजनेशी निगडित इतर उपयुक्त योजना: सिंचन विहिरी साठी अनुदान आता 5 लाख रुपये| शेतीसाठी सरकारी अनुदान: महाडीबीटीवर अर्ज करा|शरद पवार ग्राम समृद्धी योजना|

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण करताना घ्यावयाची काळजी

भूजल पुनर्भरण योजना फायद्याची आहे, पण ती योग्य पद्धतीने राबवली तरच. काही महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवा:

पाण्याचे स्रोत स्वच्छ असावेत. दूषित पाणी विहिरीत जाऊ नये.
रिचार्ज पिटमध्ये गाळणी यंत्रणा (Filter System) असणे आवश्यक आहे.
बोरवेलजवळ रिचार्ज पिट खणताना तांत्रिक मार्गदर्शन घ्या.
पावसाळ्यापूर्वीच संरचना उभारा, म्हणजे जास्त फायदा होईल.
महाराष्ट्र भूजल अधिनियम 2009 च्या नियमांचे पालन करा.
कृषी विभागाच्या तांत्रिक अधिकाऱ्यांचा सल्ला अवश्य घ्या.

💡 Pro-Tip – महत्त्वाची सूचना:

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेचा अर्ज करण्यापूर्वी तुमचे गाव PoCRA प्रकल्पात समाविष्ट आहे का, हे तपासा. dbt-ndksp.mahapocra.gov.in या पोर्टलवर गाव यादी उपलब्ध आहे. जर तुमचे गाव यादीत नसेल, तर तुम्ही जलसंधारण विभाग किंवा भूजल सर्वेक्षण व विकास यंत्रणा (GSDA) यांच्याशी संपर्क करा. अनेक वेळा शेतकरी हा एक महत्त्वाचा तपशील चुकवतात आणि अर्ज नाकारला जातो. याशिवाय, अनुदान मिळण्यासाठी काम सुरू करण्यापूर्वी पूर्व-परवानगी (Pre-Approval) घेणे बंधनकारक आहे. आधी काम केल्यास अनुदान मिळत नाही.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ) – विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना

1. विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना म्हणजे काय?

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना ही महाराष्ट्र शासनाची एक महत्त्वाची जलसंधारण योजना आहे. यात पावसाचे पाणी शास्त्रीय पद्धतीने विहीर किंवा बोरवेलमध्ये साठवले जाते. PoCRA प्रकल्पांतर्गत शेतकऱ्यांना यासाठी अनुदान दिले जाते.

2. विहीर पुनर्भरण म्हणजे काय?

विहीर पुनर्भरण म्हणजे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी गाळून, शास्त्रीय पद्धतीने विहिरीत सोडण्याची प्रक्रिया. यामुळे भूजल पातळी वाढते. विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेत याच तंत्राचा वापर होतो.

3. बोरवेल रिचार्ज कसा करतात?

बोरवेलजवळ एक विशेष रिचार्ज चेंबर बांधले जाते. पावसाचे पाणी पाइपद्वारे या चेंबरमध्ये येते. त्यात गाळणी यंत्रणा असते. स्वच्छ पाणी हळूहळू जमिनीत मुरते आणि बोरवेलची पातळी वाढते.

4. विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेसाठी अर्ज कुठे करायचा?

ऑनलाइन: dbt-ndksp.mahapocra.gov.in किंवा महाविस्तार ए.आय. अॅप. ऑफलाइन: जवळच्या कृषी विभाग कार्यालय किंवा पंचायत समितीत.

5. विहीर पुनर्भरणासाठी अनुदान किती मिळते?

PoCRA अंतर्गत विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेत ₹19,492 पर्यंत अनुदान मिळते. हे अनुदान DBT द्वारे थेट शेतकऱ्याच्या बँक खात्यात जमा होते.

6. या योजनेसाठी कोण पात्र असतात?

महाराष्ट्रातील PoCRA समाविष्ट गावांतील अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकरी पात्र आहेत. 2.5 हेक्टरपेक्षा कमी जमीन असणारे, स्वतःच्या नावावर विहीर किंवा बोर असणारे शेतकरी अर्ज करू शकतात.

7. महाराष्ट्र भूजल पुनर्भरण योजनेसाठी कोणती कागदपत्रे लागतात?

आधार कार्ड, 7/12 उतारा, 8अ उतारा, बँक पासबुक, पासपोर्ट साइज फोटो, रहिवासी दाखला, जातीचा दाखला (लागू असल्यास), विहीर/बोरचा पुरावा आणि आधार-लिंक मोबाइल नंबर आवश्यक आहेत.

8. भूजल पुनर्भरण कधी करावे?

पावसाळ्यापूर्वी म्हणजेच मे-जून महिन्यात संरचना बांधणे सर्वात योग्य. यामुळे जुलैपासून सुरू होणाऱ्या पावसाचा पूर्ण फायदा होतो आणि विहीर व बोर भूजल पुनर्भरण होण्यास अधिक वेळ मिळतो.

9. विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेचा अनुदान कसे मिळते?

काम पूर्ण झाल्यावर कृषी अधिकारी स्थळ पाहणी करतात. पाहणी अहवाल मंजूर झाल्यावर DBT (Direct Benefit Transfer) द्वारे अनुदान थेट बँक खात्यात जमा होते.

10. जलसंधारण योजना महाराष्ट्र आणि विहीर पुनर्भरण योजना यात फरक काय?

जलसंधारण योजना ही एक व्यापक संकल्पना आहे. त्यात नाला खोलीकरण, बंधारे, शेततळे अशा अनेक उपाय येतात. विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना ही त्याचाच एक भाग असून, ती वैयक्तिक शेतकऱ्याच्या विहिरीसाठी किंवा बोरसाठी विशेषतः उपयुक्त आहे.

📢 तुमचाही प्रश्न आहे का?

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेबद्दल तुम्हाला काही प्रश्न असतील तर खाली कमेंट करा. आम्ही प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर देण्याचा प्रयत्न करतो.

📲 अशा सरकारी योजनांची माहिती सर्वात आधी मिळवण्यासाठी Mahiti In Marathi चे WhatsApp Channel, Telegram आणि YouTube Channel जॉईन करा.

प्लॅटफॉर्म	लिंक
🌐 Website	https://www.mahitiinmarathi.in
💬 WhatsApp Channel	https://whatsapp.com/channel/0029Val2tuCJuyAB49GXhp14
📘 Facebook	https://www.facebook.com/mahitiinmarathi
📸 Instagram	https://www.instagram.com/mahitiinm
🧵 Threads	https://www.threads.net/@mahitiinm
📢 Telegram	https://t.me/+8748TkxWbp85YzVl
📧 Email	mahitiinm@gmail.com

👉 www.mahitiinmarathi.in वर भेट द्या आणि आजच सदस्य व्हा!

Hashtags: #विहीरपुनर्भरण #भूजलपुनर्भरण #जलसंधारण #शेतकरीयोजना #महाराष्ट्रशासन #PoCRA #बोरवेलरिचार्ज

Tagged:: #विहीरपुनर्भरण #भूजलपुनर्भरण #जलसंधारण #शेतकरीयोजना #महाराष्ट्रशासन #PoCRA #बोरवेलरिचार्ज

Mahiti In MarathiWriter

📝 About Us – Mahiti In Marathi 🌸 आमच्याबद्दल"Mahiti In Marathi" ही वेबसाइट कोणत्याही सरकारी संस्था, केंद्र किंवा राज्य सरकारशी थेट संबंधित नाही. येथे प्रकाशित होणारी सर्व माहिती ही अधिकृत सरकारी वेबसाइट्स, योजना दस्तऐवज, वर्तमानपत्रे आणि विश्वसनीय स्रोतांवर आधारित असते.आमचा मुख्य उद्देश म्हणजे महाराष्ट्र राज्य व केंद्र सरकारच्या योजना, नोकरी, शिक्षण, शेती, आरोग्य, तंत्रज्ञान आणि इतर उपयुक्त विषयांवरील अचूक, अद्ययावत आणि संक्षिप्त माहिती सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचवणे हा आहे.✅ आमची वचनबद्धताआम्ही वाचकांना फक्त विश्वसनीय स्रोतांवर आधारित माहिती देतो.कोणतीही अधिकृत कृती करण्यापूर्वी, वाचकांनी संबंधित योजनेच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देणे आवश्यक आहे.आरोग्यविषयक माहिती ही फक्त सर्वसाधारण ज्ञानाच्या स्वरूपात दिली जाते. कोणताही वैद्यकीय निर्णय घेण्यापूर्वी तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.🌍 आमचा डिजिटल उपक्रमआजही ग्रामीण व शहरी भागांतील अनेक नागरिकांना सरकारी योजना, शेतीविषयक नवकल्पना, नोकरीच्या संधी, आरोग्यविषयक माहिती आणि ताज्या बातम्यांबाबत योग्य माहिती मिळत नाही. ही उणीव लक्षात घेऊनच आम्ही "माहिती In मराठी" हा डिजिटल उपक्रम सुरू केला आहे.आमच्या माध्यमातून तुम्हाला मोबाईलवरूनच हवी ती माहिती सोप्या, मराठीत आणि विश्वासार्ह स्वरूपात सहज मिळेल.📢 आमच्याशी जोडातुम्ही आमचं कंटेंट तुमच्या कुटुंबीय, मित्रपरिवार आणि समाजातील इतरांना शेअर करून अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवू शकता. आम्ही फेसबुक, व्हॉट्सअ‍ॅप, इंस्टाग्राम, टेलिग्राम, ट्विटर आणि युट्युबवरही सक्रिय आहोत.👉 तसेच, तुम्हाला एखादी नवी योजना, सूचना किंवा महत्त्वाची माहिती माहित असल्यास, आम्हाला या ई-मेलवर जरूर संपर्क करा: 📩 mahitiinmarathi@gmail.com

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना 2026: अर्ज, पात्रता व लाभ

विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजना 2026: पात्रता, अर्ज प्रक्रिया, लाभ आणि संपूर्ण माहिती

प्रस्तावना – विहीर आणि बोर भूजल पुनर्भरण योजनेची गरज का आहे?