शरीरासाठी आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि त्यांचे स्त्रोत

शरीरासाठी आवश्यक जीवनसत्त्वे आणि त्यांचे स्त्रोत

आपल्या शरीराच्या योग्य वाढीसाठी आणि आरोग्यासाठी जीवनसत्त्वे अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. शरीराच्या विविध कार्यांसाठी, प्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी, ऊर्जा निर्माण करण्यासाठी आणि आरोग्य टिकवून ठेवण्यासाठी ही जीवनसत्त्वे आवश्यक असतात. कोणते जीवनसत्त्व कोणत्या कार्यासाठी उपयुक्त आहे आणि कोणत्या अन्नपदार्थातून मिळते, याविषयी सविस्तर माहिती पाहूया.

१) जीवनसत्त्व अ (Vitamin A)

फायदे: प्रतिकारशक्ती वाढवते, त्वचेचे आणि दातांचे आरोग्य सुधारते, संपूर्ण आरोग्यास मदत करते.

स्रोत: पालक, गाजर, रताळे, कोबी, अंड्यातील पिवळा बलक, लोणी.

२) जीवनसत्त्व ब समूह (Vitamin B Complex)

या गटातील विविध जीवनसत्त्वे शरीरातील वेगवेगळ्या प्रक्रियांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

(B1) थायामिन

फायदे: पचन आणि शरीराची हालचाल सुधारते, चेतासंस्थेच्या कार्यासाठी आवश्यक आहे.

स्रोत: हिरव्या पालेभाज्या, अंड्यातील पिवळा बलक, दाणे, ताजा अननस.

(B2) रिबोफ्लेविन

फायदे: मनावरील ताण कमी करते, पिष्टमय पदार्थांच्या पचनास मदत करते, पेशींना प्राणवायू पोहोचवते.

स्रोत: यीस्ट, अंड्यातील पिवळा बलक, हिरव्या पालेभाज्या, दूध.

(B3) नायसिन

फायदे: कोलेस्टरॉल कमी करते, रक्ताभिसरण सुधारते, रक्तातील साखरेचे प्रमाण नियंत्रित ठेवते.

स्रोत: हिरव्या पालेभाज्या, दाणे, यीस्ट.

(B5) पँटोथेनिक अॅसिड

फायदे: शरीरातील ऊर्जा निर्माण करण्यात मदत करते.

स्रोत: धान्ये, सोयाबीन, अंड्यातील पिवळा बलक.

(B6) पाइरिडॉक्सिन

फायदे: प्रथिनांच्या पचनासाठी उपयुक्त, मनावरील ताण कमी करते, हार्मोन्स तयार करण्यास मदत करते.

स्रोत: सोयाबीन, यीस्ट, हिरव्या पालेभाज्या, सूर्यफुलाच्या बिया.

(B12) कोबालामिन

फायदे: लाल रक्तपेशींची निर्मिती करण्यासाठी आवश्यक.

स्रोत: यीस्ट, दुग्धजन्य पदार्थ.

३) फॉलिक अॅसिड (Folic Acid)

फायदे: शरीरातील रक्ताची पातळी राखते, लोह शोषून घेण्यास मदत करते (गर्भवती स्त्रियांना अधिक गरजेचे).

स्रोत: गडद हिरव्या पालेभाज्या, यीस्ट, कंदभाज्या, दूध, खजूर, संत्र्याचा रस.

४) जीवनसत्त्व क (Vitamin C)

फायदे: प्रतिकारशक्ती वाढवते, अल्सर निर्मितीस प्रतिबंध करते, दात व हिरड्यांचे आरोग्य सुधारते, लोह पचवण्यास मदत करते.

स्रोत: संत्रे, मोसंबी, कांदा, लसूण, मिरची, हिरव्या पालेभाज्या, स्ट्रॉबेरी, कलिंगड, बटाटे, द्राक्षे.

५) जीवनसत्त्व ड (Vitamin D)

फायदे: हाडांच्या वाढीसाठी आणि कॅल्शियम शोषणासाठी उपयुक्त.

स्रोत: सूर्यप्रकाश, लोणी, दूध, अंड्यातील पिवळा बलक.

६) जीवनसत्त्व इ (Vitamin E)

 फायदे: रक्तात गुठळ्या होण्यास प्रतिबंध करते, रक्तप्रवाह सुरळीत ठेवते, पेशींना प्राणवायू पुरविण्यात मदत करते.

स्रोत: लोणी, अंडी, लेट्युस, संपूर्ण धान्ये, दूध, पालक, सोयाबीन, सुर्यफूल, भोपळा.

७) जीवनसत्त्व फ (Vitamin F)

फायदे: कोलेस्टेरॉल कमी करते, हृदयरोगांचा प्रतिकार करते.

स्रोत: काजू.

८) जीवनसत्त्व के (Vitamin K)

फायदे: रक्ताभिसरणासाठी आवश्यक.

स्रोत: यीस्ट, गडद हिरव्या पालेभाज्या, सोयाबीन, सूर्यफूल तेल, अंड्यातील पिवळा बलक.

निष्कर्ष

सर्व जीवनसत्त्वे आपल्या शरीराच्या विविध कार्यांसाठी आवश्यक असतात. योग्य प्रमाणात ही जीवनसत्त्वे मिळवण्यासाठी आपले आहार संतुलित आणि पोषणयुक्त असणे गरजेचे आहे. विशेषतः हिरव्या पालेभाज्या, फळे, दुग्धजन्य पदार्थ आणि संपूर्ण धान्ये आहारात समाविष्ट करणे आवश्यक आहे.

आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी विविध जीवनसत्त्वांनी युक्त आहार घ्या आणि निरोगी रहा! 😊