पावसाळ्यातील आहार

🌧️ पावसाळ्यातील आहार : रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणारा आहार मार्गदर्शक 🥣

पावसाळा म्हणजे आजारांचा हंगाम! पावसासोबतच हवेतील आर्द्रता वाढते, पचनशक्ती मंद होते आणि सर्दी, ताप, अपचन यांसारखे आजार सहज होतात. म्हणूनच या ऋतूत आहार हा अगदी शास्त्रशुद्ध आणि सुदृढ पद्धतीने घेतला पाहिजे.

चला जाणून घेऊया, पावसाळ्यात कोणते पदार्थ खावेत, कोणते टाळावेत आणि आहारात कोणत्या खास गोष्टींचा समावेश करावा.

🌾 धान्य : एकवेळ एकच कार्बोहायड्रेट

• जेवणात तांदूळ, ज्वारी, बाजरी, नाचणी, वरी, गहू यांपैकी फक्त एकाच धान्याचा वापर करा.
• उदा. भात घेतला असल्यास पोळी किंवा भाकरी नको.
• नवीन धान्य वापरताना ते थोडं भाजून घ्या – त्यामुळे पचनास हलके होते.
• साळीच्या व ज्वारीच्या लाह्या सकाळच्या नाश्त्यासाठी योग्य पर्याय आहेत.

🌿 कडधान्य : प्रथिनांचा समृद्ध स्रोत

• मूग, मसूर, हुलगे, कुळीथ, चवळी, हरभरा यांचा समावेश करा.
• मुगाचे वरण, हुलग्याचे पीठले, आमटी, उसळ – हे पदार्थ पचनास मदत करतात.

🍆 भाज्या : फळभाज्यांना प्राधान्य

• रोजच्या जेवणात भोपळा, दोडका, भेंडी, घोसाळे, पडवळ, शेवगा, कारले यांचा समावेश असावा.
• कोबी व फ्लॉवर यामध्ये अळ्या असू शकतात, त्यामुळे स्वच्छ धुऊन आणि शिजवूनच खा.
• कच्च्या भाज्या टाळा. सॅलड सुद्धा वाफवून खावे.
• पालेभाज्या शक्यतो टाळा, खायच्याच झाल्यास चांगल्या शिजवून घ्या.

🌱 रानभाज्या : नैसर्गिक प्रथिनांचा खजिना

• तायखिळा, गोक्षूर, तांदुळजा, पाथरी, सुरण, बांबूचे कोंब, अळंबी यांसारख्या रानभाज्या खाव्यात.
• या भाज्या फक्त पावसाळ्यात उपलब्ध असतात आणि अत्यंत पोषक असतात.

🌶️ मसाले : पचन व प्रतिकारशक्तीसाठी उपयुक्त

• हळद, आले, लसूण, दालचिनी, मिरी, सुंठ यांचा वापर जरूर करा.
• हिंग, जिरे, पिंपळी, लिंबू, पुदिना, कोथिंबीर – हे सर्व पचनासाठी फायदेशीर.
• लसूण – वातनाशक, अग्निवर्धक आणि उष्ण गुणधर्म असलेला श्रेष्ठ मसाला.

🧈 स्निग्ध पदार्थ : तूप व तेलाचा वापर

• आहारात तूप भरपूर प्रमाणात असावा – हे पित्तशामक आणि पचनासाठी उत्तम.
• फोडणीसाठी तेल, मोहरी, हिंग भरपूर वापरा.
• तळलेले पदार्थ टाळा, खायचेच असल्यास घरी बनवा.

🥗 जेवणातील इतर पदार्थ

रात्रीच्या जेवणासाठी :

• थालिपीठ, उपमा, घावणे, खिचडी, मिक्स डाळींचे डोसे हे हलके आणि पचायला सोपे पर्याय आहेत.

‘सी’ जीवनसत्त्वासाठी :

• लिंबू, आवळा, सिमला मिरची, पपई हे पदार्थ इम्युनिटी वाढवतात.

🥛 दही व ताक

• दही टाळा – हे अग्निमांद्य निर्माण करते.
• त्याऐवजी ताक किंवा ताकाची कढी प्या – ताक अग्निवर्धक व ग्राही असते.

🚰 पाणी : उकळलेलेच प्यावे

• गरम पाणी, हळदीचे पाणी, दालचिनी व तुळशीचा काढा, ग्रीन-टी – हे शरीराला रोगप्रतिकारशक्ती देतात.
• पावसाळ्यात थंड व प्रदूषित पाणी टाळावे.

❌ टाळावयाचे पदार्थ

• शिळे अन्न
• बाहेरचे तळलेले पदार्थ
• पालेभाज्या (अर्धवट स्वच्छ/शिजवलेल्या)
• दही
• पचायला जड मिठाया, पक्वान्ने

🌿 आयुर्वेदिक पूरक घटक (Optional)

• आलेपाक, सीतोपलादी चूर्ण, मोरावळा, शतावरी चूर्ण – हे पदार्थ पचन सुधारतात व प्रतिकारशक्ती वाढवतात.

💡 निष्कर्ष:

पावसाळ्यात पचनशक्ती कमकुवत होत असल्याने आहार हलका, उष्ण आणि पचायला सोपा असावा. अन्नशुद्धी, पाण्याची स्वच्छता, आणि गरम पाण्याचे सेवन – हे त्रिसूत्र पाळल्यास पावसाळा आनंददायी होतो.